Entegrasyon, en basit anlamda, birbirinden farklı olan tarafların birbirleriyle bütünleşmelerini ifade eder. Barış ve demokratik toplum süreciyle beraber bu kavram, özel olarak Bakur ve Rojava’da Kürt sorununun çözümü için temel bir yöntem olarak öne çıktı. Elbette şunu vurgulamak gerekir ki, geleneksel olarak statükocu ulus-devletlerin entegrasyon kavramına yükledikleri anlam ile Abdullah Öcalan’ın bu kavrama yüklediği anlam birbirinden farklıdır.
Geleneksel olarak statükocu ulus-devletlerin entegrasyon kavramına yükledikleri anlam; parçanın, kendinden vazgeçerek, yani kendi kimliğini ve toplumsal haklarını reddederek, egemen ulus ile bütünleşmesi, onun içerisinde eriyip tamamen ona dönüşmesidir. Malum olduğu üzere bunun adı asimilasyondur.
Oysa Öcalan; “Biz ayrılıkçı bir devlet olmayacağız; ama sizin içinizde de erimeyeceğiz” diyerek, hem statükocu ulus-devletlerin entegrasyon kavramına yüklediği anlamları reddettiğini hem de demokratik temelde bütünleşmekte kararlı olduğunu göstermektedir. Öcalan’ın entegrasyon kavramıyla ifade ettiği şey, asimilasyonun tam tersidir. Bu yüzden entegrasyon kavramını demokrasi sözcüğüyle birlikte de almaktadır. Her topluluk kendi öz kimliğini koruyarak birbiriyle bütünleşecektir.
Peki bu kavramın kökeni nedir? Entegrasyon Fransızca bir kelime olup “integration” sözcüğünden gelmektedir. Temel iki anlamından biri “bütünleşmek”, öbürü ise “uyum”dur. Kavramın objektif anlamı demokratik entegrasyon yorumuna daha yakındır. Zira ne bütünleşme ne de uyum tek taraflı olabilecek şeyler değildirler. Nitekim bir taraf uyumsuzlukta ısrar ettikçe, öbürü tek başına istediği kadar uyum sağlamaya çalışsın, başarılı olması mümkün değildir. Böyle bir tabloda uyum sağlanamayacağı için bütünleşme de sağlanamaz. Nitekim bütünleşmenin temeli “uyum”dur. Doğası gereği “uyum” karşılıklı olur. Her iki taraf da birbiri ile uyumlu hale gelebilmek için uyumsuzlukta ısrar etmeyi veya yalnızca öbür tarafın kendisine uyum sağlamasını dayatmayı bırakıp, birlikte dönüşmeyi esas alırlar. Bu dönüşümün adil zemini demokrasi, ekseni ise bütünsel hukuktur.
Demokratik entegrasyon, parça-bütün ilişkisinin diyalektiksel bir temelde; siyaset, sosyoloji ve hukuk başta olmak üzere tüm toplumsal alanlarda yeniden kurulmasıdır. Ne “bütün” egemen tek bir kimlikten oluşur, ne de parça kendi kimliğinden ve toplumsal haklarından vazgeçer. Uyum; tüm toplumsal kesimlerin (etnik, inançsal, ideolojik fark etmeksizin) kimliklerinin tanınması ve kimliklerinden doğan özerk haklarının tanınması temelinde ancak mümkün olur. Asimilasyoncu, totalitarist zihniyetin aksine, demokratik entegrasyon ile yakalanacak olan genel toplumsal bütünleşme, demokratik toplumdur. Böylece toplumsal konfederalizmin yolu açılır.
Özcesi demokratik entegrasyon; taraflardan birinin tek taraflı dönüşümünü ve uyumunu değil, her iki tarafın da toplumsal kimliklerini korumaları suretiyle, birlikte dönüşerek birbiriyle uyumlu hale gelmelerini, ancak bu bütünleşme içerisinde kendi öz varlıklarını mutlaka korumalarını ifade eder. Zaten gerçek anlamda uyum denilen şey, tarafların birbirlerinin kimliklerine ve öz varlıklarından doğan haklarına saygı duymalarıyla mümkündür.
Peki bu nasıl gerçekleşecek? Hukuki, siyasi ve sosyal boyutlarda demokratik entegrasyon nasıl sağlanacak?
Önderliksel Politika
Abdullah Öcalan’ın 5. cilt kitabında, “Demokratik Ulus Boyutları” bölümünde dokuz özel başlıkla bu konu detaylıca açıklanmıştır. Burada özce vurgulayacak olursak; öncelikle bütünsel hukuk ile Kürt varlığı, kimliği, kültürü, dili güvence altına alınır. Belki devlet buna belli düzeyde negatif yaklaşabilir. Devleti pozitif yaklaşıma zorlamak için demokratik siyaset en aktif biçimde işletilir. “Hak verilmez, alınır” düsturuyla mücadele edilir. Söz konusu bütünsel hukuk yalnızca Kürtler için olmayıp, Türkiye’deki herkesi kapsayacağı için potansiyel olarak bütün toplumsal kesimler buna destek vermeye adaydırlar; yeter ki doğru anlatılabilsin.
Toplum komünler bünyesinde örgütlendikçe, kendini yönetme ve sorunlarını çözme kapasitesi artar. Eğer doğru anlaşılırsa bu, bilindik anlamıyla idari özerklikten falan çok daha fazlasını ifade ediyor. Bu, ne devleti bölmektir ne de kendimizi yönetmekten vazgeçmektir; ülkenin bütünlüğü içerisinde yönetime ortak olmaktır. Yönetim iktidardan farklı olarak, kolektif bir irade organizasyonunu ifade eder. Bu durumda tüm toplumsal kesimlerin bu kolektif iradeye kendi renkleriyle ve dilleriyle dahil olmaları en temel haklarıdır. Asıl bütünleşmek böyle olur. Asıl “bölücülük” ise farklı dil, kültür ve kimlikleri reddetmekle veya ötekileştirmekle başlar.
Demokratik entegrasyonu demokratik siyaset stratejisinden ve pratiklerinden bağımsız ele aldığımızda ondan hiçbir şey anlayamayız. Nitekim demokratik entegrasyon, demokratik siyasetle hayat bulur. Stratejiye yakın olması nedeniyle de kendi içinde aşamaları, süreçleri olan bir şeydir. Yani Öcalan’ı anlamak için uzun erimli bakmak ve geniş düşünmek gerekiyor. Günübirlik ele aldığımızda ondan hiçbir şey anlayamayız. Sürece anlık olarak bakıp “Ne aldık? Ne verdik?” gibi değerlendirmelerle bu stratejiyi anlamak mümkün değildir.
Burada tarihten bir örnekle konuyu biraz daha açıklayıcı kılabiliriz: Tarih ehli olanların iyi bildiği üzere Hudeybiye Antlaşması uzun vadede Ortadoğu’nun bütün dengelerini değiştiren, İslamiyet’in çıkış yapmasına ve hızla küresel çapta yayılmasına imkan sunan en temel antlaşmadır. Bu antlaşma, Medine’ye hicret etmek zorunda bırakılmış olan Hz. Muhammed ve beraberindeki Müslümanlar ile henüz Müslümanlığı kabul etmemiş olan Mekkeliler arasında imzalanmıştır. Haziran 628 (miladi takvim) yılında bu anlaşma yapıldığında, çoğu Müslüman bu anlaşmadan rahatsızlık duymuş; “Biz bu anlaşmadan hiçbir şey kazanmadık, kazanan müşriklerdir” gibi itirazlarda bulunmuşlar. Antlaşmanın maddelerine yalnızca maddeler itibariyle bakıldığında belki bu itirazların haklı olduğu düşünülebilirdi.
Anlaşmanın maddeleri şöyledir:
- Müslümanlar o yıl umre yapmayacak ancak ertesi yıl umre için Mekke’ye gidebileceklerdi.
- Mekkeli bir kişi Medine’ye sığınırsa o kişi iade edilecekti; ancak Medine’deki bir kişi Mekke’ye sığınırsa o kişi iade edilmeyecekti.
- Her iki taraf da hakimiyetleri altındaki toprakları, ticaret kervanlarının geçişi, Hac ve Umre için emniyet altında tutacaktı.
- Diğer Arap kabileleri istedikleri tarafta yer alabilecek ve onlar da bu şartlara uyacaktı.
- Bu barış anlaşması on yıl sürecekti. Bu süre zarfında her iki taraf birbirine saldırmayacaktı. (Yani Hz. Muhammed bu anlaşmayla silahı ve çatışmayı devre dışı bırakmıştı!)
- Taraflardan biri bu ittifaka dahil olmayan herhangi bir kabile ile savaşa girerse diğeri pasif kalacaktı (yani karşı tarafa yardım etmeyecekti).
Dar bir bakışla bu anlaşma gerçekten de Medinelilerin aleyhine, “pek bir şey almamışlar” gibi görünüyor. Oysa büyük önderlerin temel özelliklerinden biri, hamlelerin uzun vadede yol açabileceği süreç ve sonuçlara müthiş odaklanmaları, öngörebilmeleri ve buna göre hareket etmeleridir. O dönem kimin nasıl tepki göstereceğine aldırmayan Hz. Muhammed, tarihsel sorumluluğu kendi üzerine alarak bu anlaşmayı imzaladı. Hz. Muhammed’in haklı olarak bu anlaşmada en önemli bulduğu şey; içeriğine fazla takılmaksızın, resmi bir anlaşmanın taraflarından biri olarak tanınmaları nedeniyle Müslümanların ve Müslümanlığın resmi olarak tanınacak olmaları ve dolayısıyla siyasi statülerinin bu barışla birlikte meşruiyet ve resmiyet kazanacak olmasıydı. İkincisi ise silahı ve çatışmayı aradan çıkartarak Medinelilerle Mekkelilerin bütünleşmelerinin (entegrasyon süreci) yolunu açmış olmasıydı.
Tarih, çok değil yalnızca birkaç yıl sonra onun haklı olduğunu; Hudeybiye Antlaşması’nın asla Medineli Müslümanların aleyhine olmadığını, aksine onların çok büyük kazanımlar elde etmesini sağladığını gösterdi. Ama bu Mekkelilerin kaybedişi ya da zarar ettikleri anlamına da gelmiyordu. Günün sonunda, Hudeybiye Antlaşması sayesinde her iki taraf da bütünleşerek birlikte çok büyük kazandılar. Nitekim kısa bir süre sonra sürgündeki Müslümanlar örgütlü olarak Mekke’ye dönebildiler. Savaşa, şiddete ve zora başvurmadan Mekke’ye geldiler; Mekke ve Medine bir oldu. Mekke Müslümanlaştı ve hatta Müslümanlığın en kadim merkezlerinden biri haline geldi.
Bu anlaşmanın imzalanmasından sonraki on yıl içerisinde İslamiyet tüm Arap Yarımadasına; otuz yıl içerisinde tüm Ortadoğu’ya; elli küsür yıl içerisinde dünyanın üç kıtasına yayıldı. Medineli Müslümanların Hudeybiye Antlaşması sayesinde imkan buldukları bu büyük başarılar, Mekkelilerin yenilgisi ya da zararı pahasına değil, demokratik entegrasyon sayesinde onların da bu başarı ve kazanımların öznesi ve ortağı olması suretiyle gerçekleştirildi. Yani herkes kazandı; hem de çok büyük kazandı.
Bu tarihsel örneği hatırlatmamızın nedeni, Hudeybiye Antlaşması’nın amaç ve neticeleri itibariyle, Öcalan’ın başlatmış olduğu Barış ve Demokratik Toplum sürecine çok benziyor olmasındandır. “Ne aldık, ne verdik?” gibi dar hesaplarla bakanların, bu sürece Hudeybiye açısından bakmaları hem ufuk açıcı olacaktır hem de esasın görünmesini sağlayacaktır. Nitekim “Tarih günümüzde gizlidir; biz tarihin başlangıcındayız” (Abdullah Öcalan).
Unutmamak gerekir ki, körpe ideolojiler, kartlaşmış ideolojilerden daha fazla yayılma potansiyeline ve hızına sahiptir. Çünkü körpe olanda hem umut vardır hem de oluş durumu ön plandadır. Kartlaşmış ideolojilerin elinde bayatlamış aştan, yani statükoculuktan başka bir şey yoktur. Türkiye, İran, Irak, Suriye başta olmak üzere tüm Ortadoğu ülkelerinin ve halklarının mevcut girdaptan kurtulabilmelerinin yegane yolu körpe, toplumcu ve konfederalist bir ideolojidir. Açıkça görüldüğü üzere halihazırda böyle bir ideolojiye sahip tek önder Abdullah Öcalan’dır. Onun ideolojisi dışında, Ortadoğu’da, taze ve tüm toplumsal kesimleri kapsayan başka bir ideoloji görünmemektedir.
Öcalan’ın geliştirdiği bu ideoloji; yüz yıldır Ortadoğu’yu cehenneme çeviren tekçi ve inkarcı ulus-devlet zihniyetine karşı, bütün toplumsal kimliklerin kendi varlıklarının ve kültürlerinin bütünsel hukuk ile güvence altına alındığı ve bu temelde hepsinin bir birlik haline gelerek yekvücut olup demokratik toplumu açığa çıkardıkları sistemdir. İşte bunun pratik inşası ile somutluk kazanabilmesi için demokratik entegrasyon çok hayati bir öneme sahiptir. Yereldeki örgütlenme birimi ise komünler şeklindedir. Elbette bunun gerçekleşebilmesinin bir boyutu halkların, ulus-devletlerin negatif tutumlarına rağmen ısrarla demokratik temelde örgütlenme, komünler kurma yoluyla defacto özerklikleri yaşamalarıyken; diğer bir boyutu da mevcut ulus-devletlerin totaliter, inkarcı zihniyetten vazgeçip demokratik cumhuriyet formuna dönüşmeleridir.
Denilebilirki “Söz konusu devletler niye böyle bir dönüşüm yapsınlar ki? Nihayetinde devletlerin gerçekte toplumun menfaatleri gibi dertleri yoktur.” Kuşkusuz bu haklı bir kaygıdır. Ancak her ne kadar var olabilmek için toplumun devlete ve iktidara ihtiyacı olmasa da, devletlerin ve iktidarların var olabilmek ve var kalabilmek için her zaman topluma ihtiyaçları vardır. Israrla Gazze hattında 7 Ekim tuzağıyla ve akabinde tüm Ortadoğu’ya yayılan yeni dizayn savaşı, bölgedeki tüm devletler için ve tüm iktidarlar için gerçek bir beka sorunu yaratmış durumdadır. Şu an Filistin, İran, Lübnan ve Körfez hattında yaşananlar bu yeni dizayn stratejisine bağlı olarak gelişen durumlardan yalnızca bazılarıdır. İran’da şu an için kağıt üzerinde bir ateşkes konusu gündemde olsa da, mevcut haliyle bunun bir kalıcılığı yoktur. Bu savaş, iki taraftan biri kesin olarak yenilinceye dek sürecektir. İran’dan sonra sıranın Türkiye’ye geleceği yönünde çok ciddi iddialar ve açıklamalar vardır. Bunları yabana atmamak gerekiyor. Nitekim bu iddiaların sahiplerinden biri olan İsrailli bir muhalefet lideri, yakın zaman önce ana muhalefet partisiyle ortaklık ilan etti. Başbakanlığa aday olacağını da açıkladı; ilk seçimde Netanyahu’nun yerine geçeceğine kesin gözüyle bakılıyor.
Demokratik Entegrasyonda Müzakere
Bundan otuz küsür yıl önce BOP kapsamında, bölgedeki tüm devletlerin yeniden dizayn edileceği, bunun startının Irak’ta verileceği, Suriye ile devam edileceği, sonra İran’ın hedef alınacağı ve İran’dan sonra sıranın Türkiye’ye geleceği söylendiğinde, insanların büyük çoğunluğu bu söylemi boş bir komplo teorisi olarak görmüşlerdi. Ancak gelgelelim zaman nehrinin akışıyla beraber bu söylemin gerçek olduğu ortaya çıktı. Nitekim Irak’ta start verildi, Suriye’de devam ettirildi. Şimdi İran ateş altına alınmış, hem de korkunç bir ateş! Yalnızca bir ay içerisinde on üç bin nokta bombalandı İran’da! Tüm bunlardan sonra bu söylemin boş bir komplo değil, gerçek bir tespit olduğunu anlamamak için politik ve öngörü bakımından kör olmak gerekiyor.
Irak, Suriye ve İran’da en örgütlü güç olan Kürtler, bu savaşlarda bölgedeki ulus-devletlere karşı küresel emperyalist güçlerden yana olmayı reddettiler. Ancak bu söz konusu bölge devletleri de inkarcı, tekçi ve Kürtlerin tüm toplumsal haklarını inkar eden bir zihniyete sahip oldukları için, gayet haklı olarak Kürtler onlardan yana olmayı da reddedip “Üçüncü Yol” stratejisini izlediler. Kürtler her defasında bu bölge devletlerine: “Demokrasiye ve özgürlüklere açık olun. Kürtlerin, kadınların ve tüm farklı toplumsal kesimlerin haklarını tanıyın ki biz de sizinle bütünleşelim, hep beraber büyük bir güç oluruz. Çünkü o zaman ülke hepimizin olur” şeklinde çağrılarda bulundular. Ne yazık ki faşizm yüzünden idrak yetisi iyice körelmiş olan bu statükocu yapılar, son ana kadar bu hakikati idrak edemediler. Haliyle her üç devlet için de akıbet felaket oldu.
Şimdi İran’dan sonra sıranın kendisine geleceği söylenen Türkiye’nin bu konuda nasıl bir strateji izleyeceği merakla takip ediliyor. Bir an önce bütünsel hukuk ile demokratik entegrasyonu sağlayacak mı; yoksa artık bıktırıcı ve güven kırıcı bir düzeye varan oyalamacı, ertelemeci politikayı sürdürmeye devam mı edecek? Halihazırda Türkiye’nin içine girdiği (daha doğrusu iktidarın) bu “bekle-gör” pozisyonu, kendisi için her geçen gün risk oranını daha da artırıyor. Nitekim demokratik yollarla çözüme ve Türkiye’nin demokratik cumhuriyete dönüşmesine ciddi manada karşı olan küresel güçler ve onların yerel işbirlikçileri her saniye fırsat kolluyorlar ve hiçbir fırsatı kaçırmıyorlar. Bu nedenle, devletin içinde çözümü isteyen kesimin elini çabuk tutması, barış ve demokratik entegrasyon yasalarını bir an önce çıkartması hayati bir öneme haizdir. Aksi halde Ortadoğu’daki felaket dalgasının ülkeyi sarması çok uzak bir durum değildir. Hükümet açısından da böyledir. Şayet hükümet böyle adımlar atmamaya devam ederse, Kürtler bir dönem daha sabretmeyi göze alıp AKP’den sonra yeni bir muhatapla bu sorunu önlerine koyabilmeye seçeneksiz değildir.
Kürtler açısından demokratik entegrasyonun iki boyutu vardır:
Birincisi; Kürtlerin, sınırları içerisinde yaşadıkları dört ulus-devlet ile kimliklerinin ve toplumsal haklarının tanınması, bu devletlerin demokratik cumhuriyete dönüşmesi suretiyle onlarla bütünleşmeleridir.
İkinci boyutu ise; dört parçadaki Kürtlerin Demokratik Birlik altında birbirleriyle bütünleşmeleridir.
Bu durum hem Kürtlerin (Hudeybiye örneğinde anlattığımız üzere) hem de diğer dört ülkenin tüm halklarının çok büyük kazanımları olacaktır; yeni küresel emperyalist müdahaleye karşı hep birlikte direnebilecekleri büyük ve güçlü bir cepheyi oluşturabileceklerdir. Ayrıca halkların da demokratikleşme sayesinde biraz rahatlayıp, özgürce yaşayabilecekleri tek yoldur.
Sonuç:
Elbette bütün bunlar, her şeyden önce demokratik müzakereyi zorunlu kılıyor. Demokratik müzakere olmaksızın entegrasyonun ve bütünsel hukukun gelişmesi, gerçekleşmesi ve anlaşılması çok zordur. Demokratik müzakere, tüm tarafların eşit ve özgür koşullarda müzakere sürecine dahil olmasıdır. Bu da Abdullah Öcalan’ın siyasi statüsünün hukuki olarak tanınması ve özgürlük koşullarının sağlanmasıyla mümkündür.
Demokratik müzakereden Kürtlerin de, devletin de, Türklerin de çekinmesini gerektirecek hiçbir şey yoktur. Demokratik entegrasyona giden yolda en etkili araç demokratik müzakeredir. Ve demokrasi cephesinin baş müzakerecisi olan Abdullah Öcalan’ın hala “mahkum” statüsünde tutulduğu bir zeminde demokratik müzakere mümkün değildir. Bu yüzden Abdullah Öcalan’ın statüsü en acil adım olarak talep edilmektedir.
Yoruma kapalı.