Demokratik Entegrasyon

 

Giriş;

“Politik program dediğimiz şeyin diğer adı demokratik toplumdur. Entegrasyon, demokratik toplumun ulus-devletle birliğini ifade eder. En doğru tanımı budur. Toplumu kendisini bir devlet olarak örgütleyip diğer devlete bağlamıyor. Kendisini demokratik toplum olarak demokratik cumhuriyete entegre ediyor. Entegrasyon aynı zamanda eşitliği de içerir. Demokratik müzakere ile tesis edilir. Entegrasyon demokratik müzakereyi zorunlu kılar.” (Demokratik Toplum Manifestosu)

 

Barış ve Demokratik Toplum Süreci 18 ayını geride bırakmışken, demokratik entegrasyon kavramının çerçevesi ekseninde yoğunlaşan tartışmalar devam etmektedir. Konunun yer yer iki uç kutupta ele alınıyor olması, kavramın içerimlediği anlamı zayıflatma, hedeflediği politik doğrultuyu saptırma risklerini taşıdığı açıktır.

Demokratik entegrasyon kavramsallaştırması, retoriksel taviz-zafer ikileminden öteye geçen ve hatta Kürt sorunu bağlamını da aşan boyutlarda derinlikli bir paradigmal çerçeveye sahiptir. Kavramsallaştırma yeni olsa da içerik, paradigmal kontekste daha önce tanımlandığı gibidir.

Abdullah Öcalan’ın önceki savunmalarında da benzer önermeler geliştirdiği, değerlendirmeler yaptığı ve alternatifler sunduğu bilinmektedir. Örneğin; “Şimdiye kadar içine düşülen ‘ya hep ya hiç’ taklit yaklaşımlardan uzak durularak, sonuna kadar devrim ve savaş ile onun karşıtı olan sonuna kadar Hz. İsa tavrı (Barış) çok geleneksel ve komplike olan iktidar olgusu karşısında başarılı ve etkili olamaz. Direniş, isyan ve inşa çalışmalarını bir yaşam biçimi haline getirerek, Özgürlük inisiyatifini elden bırakmadan sistemin bütün güçleriyle yerinde ve zamanında uzlaşmalara varmak çok daha geliştirici ve kazandırıcı bir yöntemdir. Ama tekrar etmeliyim; demokratik uygarlığın kimliğimiz olduğunu, uzlaşmaya gidilebileceğini fakat devletli uygarlık içerisinde kendisini asla eritip yitirmeyeceğini bilmemiz, yapılandırmamız ve korumamız şartıyla “(Demokratik Uygarlık Manifestosu, 2. Cilt) değerlendirmesi 2008 yılından yapılmış olmasına rağmen, boyutlarıyla güncelliğini korumakta, demokratik entegrasyon kavramsallaştırmasında özet ifadesine kavuşmaktadır.

Görüldüğü gibi entegrasyonalist yaklaşım 30 yıllık yapılanma ve olgunlaşma döneminde kendisini tamamlayan Apocu toplum paradigmasının dışına taşmamakta, konjonktürel ele alışta palyatif çözümler peşinde koşmamakta ve taktiksel manevra alanı işlevini görmemektedir. Bilakis, paradigmayı pratiğe taşıyacak köprü rolünü oynamaktadır. “Devlet + toplum” formülasyonunda ifadesini bulan kalıcı çözüm denkleminin “artısı” güncel perspektifiyle demokratik entegrasyon kavramsallaştırmasında somutluk kazanmaktadır.

 

a- Kavramsal Tanımlama

Etimolojik kökeni Latince olan entegrasyon kelimesi “Birleşmek”, “Bütünleşmek” anlamlarına gelir. Çoğunlukla asimilasyon kavramının muadili veya karşıtı gibi algılanmak istense de özünde asimilasyon kavramıyla hiçbir doğrudan ilişkisi bulunmamaktadır. Kavramın özü, “farklılık içerisinde birlik” ilkesiyle uyumludur. Çünkü birleşmek veya bütünleşmek, aynılaşmak veya tek tekleşmek anlamına gelmemektedir. Birleşerek yeni kombinasyonlar da meydana getiren yapıların her bir unsuru, bileşimlerinin içerisinde kendi özgün varlıklarını ve özgür iradelerini korumaya devam ederler. Bu açıdan, doğadaki ve toplumdaki tüm maddesel ve anlamsal varoluşlar entegratiftir. Hiçbir şey sadece kendinden menkul olmadığı gibi, başka bir şeyin varlık koşulu da değildir.

En küçük yapı atom zerresinde bile onlarca farklı parçacığın, sistemin, çekirdeğin ve enerjinin entegrasyonu söz konusudur. Dolayısıyla doğada ve toplumda özne-nesne, merkez-çevre, ast-üst, asli-tali gibi hiyerarşik ikilemlerin kesin bir anlamı yoktur; sadece farklı rol ve görevler mevcuttur. En etkili olmuş kişi, kurum, yerel veya paradigmalar kendi içerisinde en iyi entegre olmuş, örgütlenmiş ve tamamlayıcı ilişki sürekliliği kurmuş birleşimlerdir. Her varlık onun varlığını mümkün kılan sayısız başka varlığın entegrasyonundan türemektedir. Mikrodan makroya da böyle uzayıp gider, çeşitlenir, sonsuzlaşır.

Bu noktada entegrasyonun uyum sağlamak anlamına gelmediğini de belirtmek gerekir; uyum sağlamak, pragmatik bir ilişki biçimine işaret eder. Çıkar odaklı, dönemsel bir pozisyonlanma halidir.

Oysa entegrasyonda bütünleşme ve karşılıklı dönüşüm geçirip yeni bir varlıksallık düzeyine ulaşma durumundan bahsedilmektedir.

Kavrama yönelik yapılan “pozitif”, “negatif” ayrıştırmasını doğru yapmak bu açıdan büyük önem taşır; pozitif entegrasyon toplumun birleşmesi, bütünleşmesi ve kurumsal zeminde örgütlü güce dönüşmesi anlamında kullanılmaktayken; negatif entegrasyon devletin farklı toplumsal talepleri bastırması, kimlikleri çatıştırması, kültürleri sindirmesi ve toplumu karşıt kompartmanlara bölerek parça parça sistemin içinde eritmesi ve aynılaştırması anlamına gelmektedir. Görüldüğü gibi pozitif entegrasyon toplumu, negatif entegrasyon da devleti merkeze alır ve güçlendirmeye çalışır. İlki ortak bir kimlik ve kültür oluştururken, ikincisi egemen kültürü, dili, inancı ve kimliği topluma dayatır.

Abdullah Öcalan’ın bahsini ettiği demokratik entegrasyon, pozitif karakterlidir. Toplumu tüm yönleriyle örgütlemeyi, söz-karar ve eylem gücü haline getirmeyi amaç edinir. Toplum kendisini hukuki ve siyasal zemininde örgütleyip görünür hale getirdiği oranda, devletin içsel dönüşüm sürecini de hızlandıracaktır. Yani önce toplumun kendi içerisinde entegre olması, sonra da açığa çıkardığı sinerjiyle devleti dönüştürüp kendisine entegre etmesi beklenmektedir. Dolayısıyla entegrasyonun lokomotifi toplumun dönüştürücü gücü olacaktır. Her iki karmaşık süreç arasındaki korelasyon doğru orantılıdır. Toplumsal entegrasyon ilerledikçe devletin dönüşüm hızı da artacaktır. Görüldüğü gibi, sürecin ana unsuru devlet değil, toplumdur. Örgütlü gücün devlete tabi olması veya devletin mevcut dar çerçevesi içerisinde erimesi söz konusu değildir. Önce kendi iç bütünlüğünü sağlamaktan ve sonra bu bütünlükten alınan güçle devleti tahakküm unsurlarından arındırıp topluma entegre etmekten bahsedilmektedir. Toplum iktidar olgusundan, devlet tahakküm unsurlarından kurtulduğu zaman, demokratik entegrasyon tamamlanmış olacaktır. Öcalan’ın koyduğu “Cumhuriyetin demokratikleşmesi” şartı bu durumun açık ifadesidir. Cumhuriyet toplumun %80’yle toplumun tamamı da kendi kendisiyle çatışmalı ve düşman pozisyonundayken, ne içsel ne de dışsal anlamda bir sulh ve bütünleşme sağlanabilecektir. İşte demokratik entegrasyon çizgisi bu zorlu görevin altından kalkma iddiasındadır.

 

b- Kurumsal Yaklaşım

Tartışmanın kavramsal arka planına da kısa bir göz atmak, konunun kavranmasına katkı sunacaktır.

İşlevselci sosyoloji kuramının temel düzenleyici kavramlarından birisi entegrasyon nosyonudur. Hatta çatışmacı kuramla işlevselci kuram arasındaki en önemli ayrışma noktasının entegrasyon kavramı ekseninde şekillenen fikir ayrılığı olduğunu belirtmek mümkündür. Entegrasyonalist yaklaşımın 2. Dünya Savaşı’ndan sonra yaygınlık kazandığını ve sosyoloji literatüründe itibarlı bir yer edinmeye başladığını görmekteyiz. Bu önemli ayrıntıyı dikkatlerden kaçırmamak gerekir; savaşın yarattığı büyük yıkım, katliam ve soykırımlar zinciri; bir arada yaşama, farklılıklardan ziyade ortak değerleri ön plana çıkarma, gerilimi değil uzlaşma noktalarını derinleştirme arayışlarını hızlandırmıştır. Uluslararası alanda kurulan sosyal, siyasal, ekonomik ve kurumsal sistemler (BM, UCM, AİHM, Merkez Bankası vb.) gibi, düşünsel alanda da farklılıkları bir arada tutabilecek tamamlayıcı sosyolojik sistem arayışları çoğalmıştır. Toplumsal entegrasyon kavramının yeniden üretilip dolaşıma sokulması da bu döneme tekabül etmektedir.

Sosyolojik bağlamda kavramı ilk kez kullanan, İngiliz sosyolog David Lockwood’dur. 1964 yılında kaleme aldığı ilgili makalesinde “Toplumsal entegrasyon” teriminin hem açılımını yapar hem de ana parametrelerini sıralar. Devleti “ekonomik ve siyasal sistemler bütünü” olarak iki farklı düzlemde ele alan Lockwood, bu makalesinde daha çok çatışmacı toplum kuramcılarının norm ve değerlerin toplumdaki düzenleyici rolünü reddeden tekdüze yaklaşımları eleştirmeyi ve aşmayı hedefler. Buna göre hem toplumun iç ilişkilerde hem de toplum ile devletin kesişim noktalarında konsensüs arayışı çatışmadan önce gelir. Bu noktada biri toplumsal, diğeri sistemsel doğrultuda işleyen iki paralel entegrasyon süreci gündemleşir. Toplumsal entegrasyon ile sistemsel entegrasyon mekanizmaları, birbirlerini etkileyen ama tamamen ayrı dinamiklerle çalışan süreçler biçiminde tanımlanır. Siyasal entegrasyonda devletin ekonomik kurumlarıyla siyasal kurumları arasındaki süreklilik arz eden gerilimli ilişkiler düzenlenirken, toplumsal entegrasyon, toplumun belirli norm ve değerler etrafında kenetlenmesini sağlar. Lockwood da devletle toplumu birbirinden ayırır ve asıl çatışmanın devletin kendi iç işleyişinde, siyasal ve ekonomik kurumları arasında yaşandığının altını çizer. Ancak sistemin içindeki bu kriz ve çatışmanın toplumsal ilişkileri çok etkilemediği tespitini de yapar. Yani devlet krize girdiğinde (ekonomik, askeri, politik vb.), toplumsal norm ve değerler de krize girmezler. Bu yüzden esas belirleyici ve kalıcı olan toplumsal entegrasyondur. Sistem entegrasyonu ilkinin içeriğine ve biçimine göre form ve işlev kazanır. Çünkü her iki entegrasyon mekanizmasının hem yapıları hem de aktörleri farklıdır. Toplumsal entegrasyon değer odaklı ve toplumla iç içe gelişirken, sistem entegrasyonu çıkar odaklıdır ve toplumla karşı karşıya yürür.

Görüldüğü gibi, süreç özelinde silahlar tamamen bırakılıp pozitif barış aşamasına geçildikten sonra bile, sistemle toplum arasındaki gerilimli ilişki biçimi varlığını sürdürecektir. Bu noktada önemli olan şeyin topluma tekabül eden birey, aktör ve grupların iç ilişki dinamiklerini ve diyalektiğini doğru tanımlamak olduğunu, bunun da adının demokratik entegrasyon olduğunu önemle vurgulamak gerekir. Bu yapıldıktan sonra veya yapılırken sistemsel entegrasyonun aynı düzeyde gündeme gelebileceği, hukuki çerçevesinin kurumsal zeminde politika marifetiyle oluşabileceği anlaşılmaktadır.

O zaman şu sonuca varmak yanlış olmasa gerekir; toplumsal entegrasyonun ana gücü örgütlü toplum gerçekliğidir. Toplum entegre olduğu oranda (kendi içinde), devleti de entegre edecektir.

entegrasyonalist yaklaşımın en önemli temsilcisi Amerikalı sosyolog Talcott Parsons’dur. Kavrama merkezi bir önem atfeden Parsons’un Normatif İşlevselci sosyolojisi, özellikle 1950’lerden sonra Avrupa ve Amerika’da yaygın kabul görmeye başlar. 2. Dünya Savaşı’nın yarattığı travmaların tazeliğini koruduğu ortamda, Parsons’un entegrasyonalist sosyolojisi ön plana çıkarılır.

Parsons “Sosyal Sistem” ve “Toplumlar: Evrimsel ve Karşılaştırmalı Perspektif” adlı kitaplarında öncelikle işe çatışmacı sosyolojiyi eleştirmekle başlar. Özellikle Marx, Dahrendorf, Pareto ve Weber gibi çatışmacı toplum sosyalizmini savunan kuramcılara göre; toplumda yerleşik norm ve değerler yoktur, çıkarlar ve baskı vardır. Dolayısıyla toplumsal düzeni konsensüs değil, güç dengesi sağlar. Güç dengesini kuran özne ise, ekonomik-politik çıkarlarını iyi örgütleyerek, iktidar otoritesini ele geçiren sınıf veya zümredir. Toplumu kabaca her dönem açısından iki karşıt kutba ayıran çatışmacı kuram, toplumsal düzenin muhtevasını “otoriteyi elinde tutanlar” ve “otoritenin dışında kalanlar” arasında vuku bulan sürekli çatışma halinin belirlediğini ve çatışmanın sadece yıkıcı rol oynamadığını, düzenleyici işlevinin de bulunduğunu savunur.

İktidar öznelerinin otoritelerini ellerinde tutmak için, nesnelerinin ise otoriteye ulaşmak için verdikleri mücadeleyi doğal karşılayan çatışmacı toplum kuramı, bu yönüyle iktidar ilişkilerinin tahakkümcü yapısını da zımnen meşrulaştırmış olur. Marx’ın “Sınıf teorisi”, Pareto’nun “Seçkinler teorisi”, Dahrendorf’un “Sürekli çatışma teorisi”, Weber’in “Demir kafes” gibi önermelerinin tümü bu yaklaşımın ürünüdür. Toplumda farklı tonların, derinlikli iç içe geçmiş katmanların ilişki biçiminin çatışmadan da sürdürülebileceğini tahayyül etmezler. Yıkıcı diyalektik anlayışları, çatışan gruplar arasında bile birbirini tamamlayıcı ilişki sistematiğinin bulunduğu kabulüne cevaz vermez.

İşte kabaca “Otorite konumunda olanlar statüyü sürdürmek, tabi olanlar değiştirmeye çalışmak zorundadır. Bunun da kaçınılmaz sonucu çatışmadır” mantığıyla yaklaşılır. Bu aynı zamanda özne-nesne ayrımına dayanan pozitivist zihniyetin sosyolojik alanda tecessüm etmesi anlamına gelir. Devlet/iktidar özne, halk/toplum nesnedir. Roller zaman zaman değişebilir ama döngü devam eder, denklem olduğu gibi kalır.

Kuşkusuz toplumda çıkar çatışmaları ve baskı alanları mevcuttur. Özellikle devletli toplumun mülkiyet ilişkileri çıkar ve baskı alanlarını bir hayli derinleştirmiştir de ama bu olgusal sonucun toplumu düzenleyen yegane gerçeklik olduğunu iddia edemeyiz. Baskı ve çıkar çatışmasının belirginlik kazandığı toplumsallığın toplam ömrü 5-6 bin yıllık sınırlı bir geçmişe dayanır. Ama toplum, minimum 300 bin yıllık bir hakikattir. Devleti 5 bin yıllık, maksimum 15 bin yıllık hafızayla ele aldığımızda bile, onlardan önceki yüzbinlerce yıllık toplumsallığı düzenleyen unsur neydi? sorusu havada kalmakta, çatışmacı toplum kuramının kapsayıcılığını ve yeterliliğini sorgulatmaktadır. Toplumsallığın belirli bir döneminde, belirli koşulların sonucu olan bazı olağan dışı davranışları (çatışma gibi), onun varoluşsal kimliğiyle özdeşleştirme yaklaşımı, dili kıllarıyla tanımlama yanılgısından farksız olacaktır.

Parsons da çatışmacı kuramın bu dar ele alışını eleştirir ve doğal yaşamdaki çeşitli yaşam koşullarının kaçınılmaz sonucu olan sosyo-politik, sosyo-kültürel ve sosyo-ekonomik farklılaşmaların kategorik olarak sürekli kaos ve çatışma üretme eğiliminde olmadığını vurgular. Toplumsal farklılaşma, yaşamın çeşitliliğinin sosyolojik izdüşümü gibi algılanır. Deniz kıyılarında farklı, dağlarda farklı, çöllerde farklı, ovalarda farklı yaşam koşulları vardır. Bu farklı koşullar insanın davranış biçimleri, alışkanlıkları ve genel yaşam tarzlarında kültürleşerek yeni toplumsal formlar oluşturur.

İşte Parsons, toplumun tam bu aşamada iki temel sorunla yüzleşmek zorunda kalacağını belirtir. Bunlardan ilki dışsaldır ve ekonomiyi ilgilendirir. Sınırları kaynakların üretimi ve paylaşımı toplumsal farklılıkları germe tehlikesi barındıran temel tehlikedir. İkincisi ise, daha çok içsel olan bütünlüğü koruma ve düzeni sağlama sorunuyla ilgilidir.

Toplumun sosyal, siyasal, kültürel ve ekonomik açılardan farklılaşması, çıkarların da farklılaşması ve karşıtlaşması anlamına gelir. Farklılaşan çıkarların gerilim üreteceği ve doğru yönetilmezse çatışmalara dönüşme riskini barındırdığı tespitini yapan Parsons, norm ve değerler etrafında sağlanan entegrasyonalist çözümlerin çatışma ihtimalini ortadan kaldıracağını belirtir. “Sosyal Sistem” adlı kitabında bu süreci “Hareketli denge” ve “dengesizlik” kavramlarıyla izah etmeye çalışır.

Toplumda mutlak anlamda denge sağlanmasının değişimin kaotik doğasına aykırı olduğunu savunan Parsons, zıt görüşte olan güçlerin veya eğilimlerin sınırlarını belirleyen ortaklaşmış sosyal, siyasal ve ekonomik kurumlarla nötralizasyonun sağlanabileceğini vurgular. Dengesizlikten hareketli denge durumuna, zıtlıkla nötrleştirilen entegrasyon yaklaşımıyla geçilir.

Parsons toplumu “Biyolojik sistem”, “Kişilik sistemi”, “Kültürel sistem” ve “Toplumsal sistem” gibi dörtlü sacayaklarının üzerine oturtur ve bu sistemlerin birbiriyle tamamlayıp bütünleşmesini bir zorunluluk olarak görür. Bu bütünselliğin sağlıklı işlemesini de dört metodolojik şarta bağlar. Bu şartları da “Adaptasyon” (ekonomik alan), “Hedefe varma” (siyasal alan), “Entegrasyon” (toplumsal alan) ve “Potansiyel kalıpları koruma” (kültürel alan) biçiminde sınıflandırır. Görüldüğü gibi toplumun çevreye adapte olmadan, hedeflerini gerçekleştirecek yönetim biçimleri oluşturmadan, kendi içerisinde entegrasyonu sağlamadan ve kültürel birikim yaratmadan varlığını sürdüremeyeceğini belirtir. Parsons’un bu taksonomik sosyolojisi, demode olmuş gibi görünse de güncellenmeyi hak etmektedir.

 

c- Politik Zemin

Demokratik entegrasyon çözümünün paradigmal yaklaşımına geçmeden önce, güncel politik atmosferin genel durumuna özetle bakmak gerekmektedir. Her toplumsal değişim-dönüşüm süreci özünde politiktir. Bu yüzden çok sancılı geçmekte, savaş ve çatışma alanları üretebilmektedir. Tabiattaki her düzenin düzensizliğe doğru hareket etme özelliği (sosyal entropi), değişim-dönüşüm dinamiğinin alameti farikası gibidir. Eğer kastik katil zihniyetinin tahakkümcü devlet düzeni toplumu bu denli sıkı kuşatmamış olsaydı, bu neviden sosyo-politik dönüşümler daha az sancılı ve belki de çok eğlenceli süreçler olabilecekti. Ama insanlığın içerisinde bulunduğu gerçeklik böyle değildir. Eril zihniyet, tahakküm algısı ve devletli düzen, sosyo-politik değişim ve dönüşüm süreçlerinde son derece yıkıcı savaşlarla saptırılmasına veya kadük bırakılmasına yol açmaktadır. Kuşkusuz bu gerçeklik çatışmacı kuramın sosyolojik çözümlemesini haklı çıkarmaz; yıkıcı savaşlara yol açan mekanik toplumun dönüşüm arzusu değil, devletin toplumsal dönüşüm arzusunu bastırma çabasıdır. Bu da meseleyi sosyolojik değil, politik bir olay haline getirmektedir. Çünkü toplumlardan ziyade devletler ve iktidar odakları kendi bekaları için savaşmakta, toplumlar bu savaşların nesnesi haline getirilmektedir. Kimi toplumsal direniş odaklarının devlete karşı geliştirdiği savunma direnişlerini ayrı bir bağlamda ele almak gerekirse bile, her savaş doğası itibariyle devletin topluma karşı başlattığı şiddet ağırlıklı politik saldırı dalgasıdır.

Bu gerçeklikten hareketle, demokratik entegrasyon ihtiyacını arttıran temel faktörün, 3. Dünya Savaşı ortamında yaşadığımız sosyo-politik tıkanma olduğunu belirtmek abartı değildir. Kapitalist modernitenin ulus-devlet formu, var olduğu yer olan Ortadoğu/Kürdistan hattında “görkemli” çöküşünü yaşamaktadır. Ama onun yerini neyin alacağı ve hem Ortadoğu’nun hem dünyanın geleceğini nasıl şekillendireceği hala belirsizliğini korumaktadır. İki kutuplu dünya (ABD-Sovyet), Soğuk Savaş, tek kutuplu dünya (ABD), çok kutuplu dünya (ABD-Rusya-Çin, AB-Hindistan), üç kutuplu dünya (Çin-ABD-Rusya) düzeni arayışları derken, dünyada yeniden ABD’nin, Ortadoğu’da da İsrail’in hegemon olacağı bir düzenden, yeni bir vahşi kapitalizm dönemine girilmesinden bahsedilmektedir. Bu yeni siyonist-evangelist egemenliğin 2030’a kadar tesis edileceği ve en az 50 yıl sürecek negatif barış dönemine girileceği ifade edilmektedir.

Çok gerçekçi ve nesnel bir öngörü gibi durmasa da diyelim ki kapitalist modernite 2030’a kadar Çin ve Rusya’yı entegre, İran’ı enterne etmeyi başardı; İbrahim Anlaşmalarıyla bütün Ortadoğu’yu kendisine bağladı ve Sykes-Picot düzenini revize etti; ABD bütün su yollarını, boğazları, enerji ve sermaye dolaşım hatlarını tamamen kontrol altına aldı; insanlığın tüm anakronik hale gelmiş sorunları çözülmüş mü olacak? Öyle olmayacağı çok açık. Toplumsal çözülme, değer erozyonu, ahlaki bunalım, çevre sorunu, su sorunu, göç sorunu, gıda krizi, nüfus patlaması, küresel istikrar, dijital faşizm, siyasal sistem boşluğu gibi makro sorun alanları giderek büyümeye devam edecektir. Bu sorunların askeri bir çözümü yoktur. Napolyon’un dediği gibi “Kılıçla her şeyi yapabilirsiniz ama üstüne oturamazsınız!” Düzen, kılıçla asla sağlanamaz. Devletli zihniyet 5 bin yıldır toplumu, insanlığı adeta kılıcın üzerine oturtmaya çalıştığı için doğa-toplum ve insan denklemi yıkım noktasına gelmiş durumdadır. Zaten kapitalist modernitenin toplumsal sorunları çözmek gibi bir iddiası veya iradesi de bulunmamaktadır. Onun odaklandığı şey, kendi iç krizini aşmak ve yeniden yapılanmaktır. Yapılandırmaya çalıştığı şey ise zorba güce dayanan, yıkıcı, acımasız, vahşi ve kuralsız bir kapitalizm kategorisidir.

Bu yüzden ABD ve İsrail’in fütursuz saldırılarını, Trump ve Netanyahu’nun dönemsel hezeyanlarıyla izah etmeye çalışan söylemlerin son derece apolitik kavrayışlar olduğunu belirtmek gerekir. Söz konusu olan şey kapitalist modernitenin ve onun idari modeli olan ulus-devlet sultasının yaşadığı ve yaşattığı varoluşsal krizdir. Çin-ABD, AB-Rusya, İran-İsrail gibi güç odaklarının arasında temayüz eden gerilimler yapay kriz alanlarıdır. Bunların tamamı kastik katiller kulübünün daimi unsurları oldukları için, asıl yapısal kriz devletle toplum/komün arasında yaşanmaktadır.

Genel bağlamda devletli uygarlık, özel bağlamda kapitalist modernite her krize girdiği zamanlarda, sistemin kendisini resetlemesi işlevinde olan savaş tuşuna basmıştır. Yaşanan dünya savaşları bunun en somut örneğidir. 5 bin yıllık yazılı devletli uygarlık tarihinin sadece 30 yılında lokal veya genel savaş yaşanmamış olması, sürekli ve sistematik krizin derinliğini ortaya koymaktadır. Devlet, kapitalizm ve ulus-devlet formu tam bir yıkım, kaos, sömürü ve talan sistemidir; savaşlar olmadan varlığını sürdüremeyecek olan bu kötülük örgütlenmesidir. Komünal toplumsallığın kolektif emeğiyle oluşturduğu artık ürüne, kültürel zenginliğe, bilgi birikimine ve güç potansiyeline el koyan sapkın bir oluşumdur.

Her savaşın gerçek faturası topluma kesilir. İster “yensin”, isterse de “yenilsin” çatışan taraflar savaşlardan hep kazançlı çıkmışlardır. Fetih savaşları, din savaşları, köle savaşları, sömürgecilik savaşları, hammadde savaşları, pazar savaşları, enerji savaşları, su savaşları vb. hepsi bu kastik katil kulübünün iktidarını pekiştirmiş, tahakküm alanlarını genişletmiştir. Buna karşın komünal toplumsallığın hareket alanını giderek daraltmıştır. Kimin kazandığı veya kaybettiğine bakmaktan ziyade, bu objektif sonuca göre pozisyon almak gerekir; tahakküm sistemi kazanarak ilerlerken, komünal kaybedip gerilemektedir.

Fakat gelinen aşamada durumların biraz farklılaşmış olduğunu belirtmek gerekir. Savaşlar eskisi kadar “karlı” bir iş değil; sistemi tahkim etme, geçişleri yumuşatma, toplumsal talepleri öteleme ve komünal öbekleri dağıtma işlevi oldukça zayıflamış durumdadır. Üstelik sistem açısından savaşların son derece ciddi riskleri de oluşmuş durumdadır. Köklü ve kalıcı bir komünal devrim ihtimali kaotik ortamlarda oldukça güçlenmektedir. Özellikle Birinci ve İkinci Dünya Savaşlarının ürkütücü deneyimleri, egemenleri bu konuda daha dikkatli hareket etmeye ve savaşların karakteristiğini değiştirmeye zorlamaktadır. Şimdiye kadar Üçüncü Dünya Savaşı’nı konvansiyonel temelde yaşanmamasının nedeni budur. Savaşları parçalı, zamana yayılmış, bölgesel, asimetrik ve proksitif yöntemlerle yürütmektedirler. Topyekün bir dünya savaşının bu defa sistemi kökten yıkacağı görülmektedir. 91’deki Birinci Körfez Savaşı’ndan bu yana 35 yıldır sürmekte olan 3. Dünya Savaşı’nın örtülü karakteristiğinin nedeni budur. Kimi politik analistler nükleer silahların oluşturduğu “dehşet dengesi”nin topyekün savaşı önlediği analizini yapmaktadırlar. Bu, meselenin görünen veya gösterilen yüzüdür. Topyekün bir savaş çıkmamasının asıl nedeni dünya çapında komünal bir devrimler dalgasının yaşanması korkusudur. 1. Dünya Savaşından Sovyet Devriminin, 2. Dünya Savaşından Çin Devrimi ve Ulusal Kurtuluş Mücadelelerinin çıkmasından önemli dersler alan kastik katil sistem, savaşma tarzını tamamen değiştirmiş, tedrici ve örtülü bir hale getirmiş durumdadır. Bu nedenle “kaos derinleşecek, büyük savaş tırmanacak ve egemenler kontrolü tamamen kaybedeceği için, toplumsal devrimler başlayacak” beklentisi fazlaca naif bir duygusallığın ürünüdür. Egemenler dönüşümlerini ince, kontrollü ve aşamalı metodlarla sürdürmektedirler. Eskiden olduğu gibi “önce savaş sonra düzenle” stratejisinin yerini, “savaşırken düzenle” yaklaşımı almıştır. Komünal devrimci dinamizm, egemenlerin bu yeni tarzına ayak uyduramadığı için gelişim gösterememekte, parçalı kalmamaktadır. En basitinden, 30 yıldır 3. Dünya Savaşı yaşanmaktadır ama insanlığın en az yarısının bundan haberi bile yoktur! İşte kastik katilin ve aristokratik düzenbazların en büyük başarısı budur; bihaberlik!

 

d- Demokratik Entegrasyon Çözümü

Egemen güçlerin “örtülü savaş”, “sessiz dizayn” tarzına karşılık, yeni dönemin temel mücadele stratejisinin hukuk ve siyaset zemininde vücut bulan “Demokratik Entegrasyon Çizgisi” olacağı netleşmiş durumdadır. Bu çizginin halka ve harekete silahlı mücadele stratejisinden daha büyük kazandıracağı, geçen 2 yılın pratik sonuçlarından anlaşılmaktadır. Temelinde toplumun kurumsal zeminde derinlikli örgütlenmesini ve devlet karşısında tutunabilecek kadar etkili bir güç haline getirmesini amaç edinen demokratik entegrasyon çözümü dışsal değil daha çok içsel bir mücadele hattını açığa çıkarmaya odaklanır. Klasik sosyalist çizgideki devrim modellemelerinin, mücadeleyi daha çok dışsal zeminde örgütlemeye çalıştıkları için başarısız kaldıklarını görmek gerekir. İşte ” bir sınıf egemenlik vardır, önce onu yok etmek gerekir” gibisinden sorunun kaynağını kendi dışında arayan 200 yıllık pratiğin objektif sonuçları, kapitalizmin kendini yeniden üretimi olmuştur.

Toplumun parçalanmış, komünal yaşamın dağıtılmış, farklı kimliklerin düşmanlaştırılmış, kadının tahakküm altına alınmış ve doğanın tüketilmiş durumda olması gibi sorun alanlarının nedeni dışsal (devlet odaklı) olsa da çözümü içseldir. Yani toplum odaklıdır; toplumun kendi içerisinde tartışması, alternatiflerini üretmesi ve aşması gereken sorun alanlarıdır. “Sınıfı/devleti silahlı mücadeleyle ortadan kaldırayım, sonrasına bakarım” yaklaşımının doğurduğu dramatik sonuçlar bilinmektedir. Bu durumun atı arabanın arkasına koyan, hatta atı kaldırıp kendisi arabanın arkasına geçen temel bir metodolojik sorun olduğu yeterince anlaşılmış durumdadır. Temel sorun, sapkın mülkiyet duygusu geliştirilerek toplumun komünsüzleştirilmesidir. İnsanın doğayı, erkeğin kadını, egemen ulusun ezilen ulusu, dinin mezhebi, sermayenin emeği sömürmesi gibi sonuçların tamamı bu sapkın mülkiyet duygusundan saçılmaktadır. Dolayısıyla egemenin toplumda mülkiyet duygusunu diri tutmaktan başka bir kötülük yapmasına gerek kalmıyor, bu düzende toplum zaten kendisini hızla tüketiyor. Bu yüzden demokratik entegrasyon çizgisinin özü içseldir ve toplumun tekrardan komünal yaşam doğrultusuna girmesini hedeflemektedir. Devlete eklemlenen, devletin yerine geçen veya devletten beklentiye giren değil, devleti dönüştürüp kendisini alternatif haline getiren yeni bir “Eksen Çağı”nın başlatılmasından bahsedilmektedir.

Kuşkusuz konunun dışsal boyutları da mevcuttur. Demokratik entegrasyonun ana odağı toplumu tüm boyutlarıyla demokratik ulus ekseninde örgütleyip kurucu irade haline getirmek olduğu kadar, devletle toplumun ilişki diyalektiğini hukuk zemininde tanımlamak, ana odağının ikinci ayağını teşkil etmektedir. Toplum kendi içerisinde bütünleşip hukuk, politika, kadın, çevre, ekonomi, diplomasi, özsavunma, kültür ve özyönetim gibi boyutlarda varlığını güçlendirirken, devletle de demokratik müzakere anlayışıyla bir uzlaşı arayışına girmektedir. Bu nedenle demokratik entegrasyonun içsel boyutunu politika, dışsal boyutunu hukuk olarak yapılandırmaktadır.

Elbette tam da bu noktada devletin rolü ve misyonu devreye girmektedir. Toplumun örgütlenme, bütünleşme, özgürleşme ve kendisini yönetme gibi meşru talepleri mevcuttur. Devlet bu talepleri kabul edip yasal çerçeveye oturttuğunda entegrasyonun dış ayağı çalışmaya başlar. Oluşan hukuki teminat aynı zamanda entegrasyonun politik ayağına alan açmak anlamına gelir. Devlet-toplum ilişkisinde hukuk varsa “demokratik müzakere”, yoksa “demokratik mücadele” ön plana çıkar.

Demokratik entegrasyonun bir anda başlayıp biten kısa bir süreç olmadığını, süreklilik arz eden uzun erimli bir mücadele dinamiğini açığa çıkardığını belirtmek gerekir. Genel anlamda 5 bin yıllık devlet-toplum çatışmasının sonlandırılmasından, özel anlamında Kürt’ün 200 yıllık inkar-isyan denkleminin değiştirilmesinden bahsedilmektedir. Dolayısıyla asıl mesele olan inşa aşamasına yasallaşıp, politik kulvarı açtıktan sonra geçileceği anlaşılmaktadır. Bunun açık anlamı şudur; toplumun devlete entegre olması kadar, devletin de topluma entegre olması beklenmektedir. Bu da ancak demokratik ulus paradigmasının devlet tarafından kabul edilmesiyle mümkün olacaktır.

Konuya ulus-devletin tekçi zihniyetiyle yaklaşıldığı zaman ne içsel ne de dışsal anlamda köklü entegrasyon gelişebilir. Ulus-devlet paradigmasının dinci, milliyetçi, cinsiyetçi, tekçi ve merkeziyetçi perspektifi, çeşitlenen toplumsal sorunlara çözüm üretme kapasitesinden yoksundur. Toplum mücadelesini bu zamanı geçmiş paradigmayla sürdürdüğü zaman parçalılığı, devlet de yönetim tarzını bu akılla sürdürdüğü müddetçe darlığı aşamamaktadır. Dolayısıyla demokratik ulus paradigmasının son derece geniş, esnek, kapsayıcı, yaratıcı ve bir o kadar da ilkeli perspektifi hem devlet hem de toplum için tek çıkış noktasıdır.

Devlet farklı, toplum farklı bir düzlemdir. Ama ikisinin kesişim noktası ekonomik alandır. Devletli toplumun ilişkisinde de çelişkisinde de çatışması da ekonomik alanda gerçekleşir ve bu çatışmalı ilişki devlet kurulduğundan beridir temel sorun alanıdır. “Ekonomik alanı toplum üretir, devlet yönetir” pozisyonda olduğu için bu gerilim hep devam etmektedir. Şimdi toplum ürettiğini yönetmek isterken devleti doğru yere oturtmaya çalışıyor. Toplum üretimden devlete pay, devlet yönetimden topluma pay verecek; meselenin öz budur. Karşılıklı kabul ve sınırların yeniden belirlenmesine dayalı yeni ilişki biçimi demokratik entegrasyon kavramsallaştırmasıyla tanımlanmaktadır.

 

Sonuç

Türk devletinin mevcut sürece taktiksel yaklaştığı, bazı küresel güçler tarafından mecbur bırakıldığı, bunun bir oyalamaca olduğu, konjonktür değiştiğinde inkarıcı çizgiye geri dönüleceği ve dolayısıyla Kürtlerin yeni yüzyılda Ortadoğu’nun statüsü değişirken tekrardan zamanın ruhunu kaçırmış olacağı yorumları yapılmaktadır. Bu neviden yorum, beklenti ve kaygıların mevcut reel politiği doğru okumaktan uzak olduğunu belirtmek gerekir. Türk devletinin veya küresel güçlerin amacı gerçekten de çözüm odaklı olmayabilir; mevcut iktidar, sistem ve siyaset tarzının doğası gereği, süreci ikbal hesaplarına alet etmek isteyebilir. Bu olasılıklar var diye, açığa çıkan tarihi fırsattan yüz çevirmek politikanın yaratıcı özüyle bağdaşmaz. Kaldı ki, öyle bir durumda da kaybeden Kürtler olmayacaktır. Zaten Kürtlerin kaybetmekten korkacağı bir şeyi olmadığı gibi, birden fazla farklı mücadele yoluna, alternatifine sahip olduğu bir gerçekliktir.

Sözün özü; Kürt entitesinin yeni yüzyılda Ortadoğu siyasal sistemine bir şekilde entegre olacağı netleşmiş durumdadır. Bunun dayanaklarını, dinamiklerini ve doğrultusunu Türk devletinin tercihleri belirleyecektir.