Giriş
Ulus-devletçi egemenlik paradigması sadece tahakküm aracı olan merkeziyetçi ve tekçi ulus-devleti ortaya çıkarmadı. Bu paradigma aynı zamanda tarihi yeniden kurguladı. Topluluklara istikamet belirledi. Sermayeye birikim alanları açtı. Bireylerin duygulanma/düşünme/davranma biçimlerini de şekillendirdi.
Ulus-devleti bir tahakküm aygıtı, bir araç veya sınıfsal tahakkümün zor aygıtı şeklinde çevrelemek eksiktir. Bu devlet formunu, ruhunu aldığı egemenlik paradigmasıyla birlikte değerlendirmek gerekir. Bu değerlendirme ise resmi ve ana akım tarih yazımını eleştirel biçimde değerlendirmeyi ve geçmişi ana akım bilinenden farklı şekilde tanımayı gerektirir. Bu yönüyle makale, ulus-devletçi egemenlik paradigmasına dair tartışmalarla başlayarak ulus-devletçi paradigmanın her yönüyle hayata geçirilmek istendiği Türk modernleşmesinin hikayesini ele alacaktır. Katı ulus-devlet inşasında kurucu öteki olarak Kürtlerin resmi tarihten silinmesi ve homojen ulus için kurgulanmış tarih anlatısına başvurulması üzerinde duracak ve negatif entegrasyon tartışması yürütülecektir.
Kürt özneleşmesinin tarihsel evriminin ve mücadeleyle elde edilen kazanımların yeni bir entegrasyon zeminini ortaya çıkardığını teşhis ettikten sonra pozitif entegrasyon için tarihin hakikatle birlikte okunmasına odaklanılacaktır. Alt üst oluşlar çağında tarihin yeniden ve hakikatle keşfi an’ı doğru yorumlama ve geleceği demokratik kuruluşla gerçekleştirme şansı sağlayabilir.
Ulus-Devletçi Egemenlik Paradigması
Modern devlet, İmparatorluklar Çağı’nın yıkıntılarından oluşan bir devlet formudur. Ulus-devlet ise egemenlik kipine dönüştüğü bir Leviathan’dır. Modern devlet, 1648 yılında Vestfalya’da krallar ile burjuvalar arasındaki mücadelenin sonucuydu. Geçmişten bir kopuşa işaret ediyordu. Bu kopuş felsefik olarak kati şekilde gerçekleşmese de hem form hem de içerik bakımından önemli bir kerteyi işaret ediyordu.
Modern devlet formunun özü merkezîleşmedir. İmparatorluk çağının kapanmasını sağlamasında sınıfsal mücadelelerin payı ciddi düzeyde olmuştur. Kapitalist modernitenin sacayaklarından biri olarak yeni bir dönemin başlangıcının göstergelerinden biri olmuştur.
1648 yılıyla geçilen Vestfalyan düzen, modern devletin tarih sahnesine çıkışının sembolik tarihidir. Modern devlet, meşruiyetini yeryüzünden gökyüzüne indirmiş, daha sonra yeryüzünde bulduğu kavramlarla bir kez daha mistifiye etmiştir. Modern öncesi çağda yöneticilerin meşruiyetlerini aşkın olandan, yani tanrıdan aldıklarını; yönetilenlerin rıza üretiminde bu aşkın referansın önemli olduğunu biliyoruz. Vestfalya düzeniyle birlikte meşruiyet önce yeryüzüne indiriliyor. Tanrı artık yönetenlerin hükmetme, yönetilenlerin biat etme referansı olmaktan çıkıyor. Halk egemenliği esas alınıyor. Meşruiyetin kaynağı halk oluyor. Auctoritas, yani yönetim ilkesi Tanrı’dan halka geçiyor. 1648 Vestfalya düzeniyle devlet tanımlanıyor, halk referans odağı haline getiriliyor. Ama halk tanımlanmıyor.
On yıllar aradan geçtikten sonra 1789’da Fransız Devrimi gerçekleşiyor. Fransız devrimi monarşiye yani merkezileşen iktidara karşı yapılmıştır. Bugünkü anlamıyla katı-merkezi ulus devlet ise Fransız Devrimiyle gerçekleşiyor. Fransız Devriminin “Özgürlük, Eşitlik, Kardeşlik” sloganı ulusçuluğun gelişmesine ve ulus-devletçi egemenlik çağının açılmasına zemin hazırlıyor. Böylece tanımlanan devlet, ulusu tanımlama kapasitesini kazanıyor. Ulus tekçileşiyor. Leon Duguit’un dediği gibi “Yüzyıllar boyunca, hükümdarların sahip olduklarını ileri sürdükleri tanrısal yetkilendirmeye inanıldı. 1789’da aynı ateşle, ulusal egemenlik denen şu bir tür dünyevi tanrısallığa inanıldı.”
Zygmunt Bauman’ın bahçıvan metaforundan referans verirsek “ayrıksı otlar” yani merkezi modern ulus-devletin hâkim millet ilan ettiği ulus -dünyevi tanrısallık- dışındaki kimlikler “ayıklanıyor.” Otoriterlik, ulus-devletçi egemenliğin kılcal damarlarına kadar sirayet ediyor. Carl Schmitt yaklaşık yüz elli yıl sonra bu otoriter özü, demokrasi adı altında yeniden formülize ediyor ve diyor ki “demokrasi homojen ulus olgusu içerisinde mümkündür.” Bu formülizasyonla birlikte demokrasinin içi boşaltılıyor ve ulus-devletçi egemenlik paradigmasının hizmetine sunuluyor. Demokratik devrim fikrine karşı devlet eksenli karşı devrimci bir fikir gelişiyor. Özcesi modern devlet, imparatorluk çağından sonraki yönetsel-idari-siyasi form iken, ulus-devlet bir egemenlik paradigmasının özünü oluşturur. Merkezîleşmiş, anti-demokratik devlet form, ulus-devletçi egemenlik ise paradigmasıdır. Biri kapitalist modernitenin diktiği gömlek ise diğeri de bu gömleğe giydirilmek istenen beden olageldi.
1789 Fransız Devrimi’nden sonra dünyada hâkim olan egemenlik paradigmasında dönüşüm yaşanıyor. Ulus-devletçi egemenlik paradigması, ulusal pazara dayanan burjuva eksenli bir sistem inşa etmişti. O günden bugüne piyasa mekanizması hakimiyetinde önce fordist, sonra post-fordist ve güncelde algoritmik bir birikim mantığı değişimlerle süregeldi ama özü hep sermaye birikimine ve artı-değere el koymaya dayandı.
Ulus-devletçi egemenlik paradigması 1789 Fransız devrimiyle ortaya çıkan soyut eşitlik fikrinin yaşam bulmasını sağlayan bir paradigmaydı. Soyut eşitlik söylemi, somut eşitsizliklerin üstünü örtmek için kullanılıyordu. Özgürlük deniyor ama devlet dolayısıyla sınırlanıyor; eşitlik deniyor ama sınıfsal eşitsizlikleri derinleştiriyor; kardeşlik diyor ama etnik, dinsel, cinsiyet eksenli eşitsizlikleri derinleştiriyordu. Ulus-devletçi egemenlik paradigması ve katı ulus-devletin tahakküm yüzü, düzenli ordular ve erkekliğin yeniden üretimiyle toplumsal yaşamı domine etmeye çalışıyor. İdeolojik açıları sağdan sola şekilde sıralansa da her birine sinen milliyetçilik-ulusçuluk ontolojik kodlar haline geliyor.
Osmanlı’dan Türkiye’ye Kapitalist Modernleşme
Osmanlı modernleşmesi, cumhuriyet ilanından yaklaşık iki yüzyıl önce başlayan bir süreçtir. Osmanlı İmparatorluğu’nun Batı ve Rusya karşısında zayıf konuma düştüğünü fark eden yönetici akıl, çareyi modernleşme sürecini başlatmakta bulmuştur. Bu süreç, seçici bir modernleşme şeklinde ilerlemiştir. Yani, kapitalist modernleşmenin belli veçheleri alınmış ve uygulanmak istemiş; bu da ulus-devletçi paradigmanın tüm yönlerini ele almadığı için sürekli kendi hedefi karşısında başarısızlığa uğramıştır.
Metodolojik tartışmaların ötesinde Osmanlı/Türk modernleşmesi genel modern devlet ve daha sonra daraltılmış/özelleştirilmiş ulus-devletçi paradigmanın ana hatlarıyla bu topraklara uygulanması sürecidir. Bu süreçte devletin merkezileştirilmesi, âdem-i merkeziyetçi yapı ve uygulamaların tasfiyesi, modern-merkezi-düzenli ordunun organize edilmesi, merkezi bürokrasinin yenilenmesi, pozitivist dünya görüşüne hâkim yaklaşımların siyasal ve toplumsal yaşamı düzenlemesi gibi süreçler yaşanmıştır. Osmanlı’nın âdem-i merkeziyetçi yapısı tasfiye edilmek suretiyle, bu topraklarda binlerce yıllık yaşam ve yönetsel biçimlerin tasfiyesi gündeme gelmiştir. Bu toprakların uzun dönemli geçmişine baktığımızda merkeziyetçilik istisna bir tarihsel aralıktır. İktidarlar hep merkezîleşmeyi arzulamış ama bu toprakların dinamikleri özgünlüklerini ve farklılıklarını hep korumaya çalışmıştır.
Merkezi Devletten Ulus-Devlet İnşasına
1921 Anayasası modern anlamda bir merkezi devlet arayışının yansımasıydı. 1921 Anayasası merkezi ama merkeziyetçi olmayan, yerel demokrasiyi merkezin varoluş zemini haline getiren, siyaset hakkını fark üzerinden koruyan ve güvenceye alan bir felsefik yorumla karşılanabilir. Bu karşılama, tarihsel olarak egemenliği gökyüzünden alıp yeryüzüne verme girişiminin filizlenmesine denk düşüyordu. Fakat bu eşzamanlılık, “dünyevi tanrısallıklar” üretmeden, yerel demokrasiye ve halkların tanınmasına dayanarak daha nesnel-gerçekçi zeminlerde ortaklıkları büyütmeyi imkanlı kılıyordu.
1921 Anayasası’nın bu karakteristik özellikleri, Cumhuriyete geçiş sürecinde bir kurucu dönüşüm niteliğindeydi. Fakat karşı müdahale 1924 Anayasasıyla gerçekleşti. 1924 Anayasası ulusal modern devlet arayışının tekçi, ulus-devletçi egemenliğin tüm karakterini taşıyan devleti daraltma/özelleştirme girişimiydi. Bu daraltma/özelleştirme, ulusal devletten ulus-devlete; 1921’de tanımlanan yerelliklerin, farkın ve siyasetin zemininden katı merkeziyetçiliğin, aynılaştırmanın ve anti-siyasetin zeminine taşınma girişimiydi.
Bu süreci dört eksende incelemek önemli sonuçlar üretebilir.
Birinci eksende, halkın devletinin devletin ulusuyla ikame edilmek istenmesi bulunuyordu. Kongreler marifetiyle kurulan ve 1921’de temel mutabakatının hatları çizilen halk ve ona ait devletin yapısı tamamiyle tasfiye edilerek halk mistifize edilerek ulusçuluk tornasından geçirildi. 1924 Anayasası ve 1925 yılında Takrir-i Sükûn Kanunu ve Şark Islahat Kanunu ile devletin ulusunun inşası süreci başladı. Derrida’ya göre ulus, var olan ama yine de gerçekleştirilmesi gereken bir varoluş halidir, bir akıştır. Bu yönüyle 1924 tarihin net şekilde kesintiye uğratılarak devlete ulus inşa etmenin başlangıcı sayılabilir.
İkinci eksen, kurucu çokluğun kurumsal tekliğe indirgenme çabasıydı. Bu tarihsel aralık aynı zamanda politik özne olarak çokluktan oluşan kimliklerin birlikte hareket ettiği hakikati tekliğe indirme girişiminin eşiğidir. Kongreler iktidarının çoklu yapısı, ulus-devletçi egemenlik altında eritilerek tekliğe indirgenmek istendi. Tek merkez, tek kimlik gibi çok sayıda tek’lik devletin ve siyasal alanın kuruluş zeminine yerleştirilmeye çalışıldı.
Üçüncü eksen, farkı aynılığa indirgemeye çalışan siyasi akıldı. Fark, siyasetin ve toplumsal kuruluşun varoluş zemini, ontolojik bilgisidir. Fark, birçok düşünüre göre siyaset yapmayı mümkün kılan şeydir. Bu yönüyle, aynılık hem varlığın hem demokrasinin hem de siyasetin reddi; fark ise varlığı tanımlamayı, demokrasiyi yaşamayı, siyaseti gerçekleştirmeyi imkân dahiline alandır.
Dördüncü eksen ise demokratik potansiyelin kriz üreten otoriter rejime doğru evriltilmesiydi. 1920 Meclisi ve 1921 Anayasasının ürettiği demokratik potansiyel, 1924 Anayasası ve 1925’te devreye konan Takrir-i Sükûn ile otoriter dinamiğe teslim edilmek istendi. Negatif entegrasyon süreciyle birlikte rejim sürekli kriz üreten bir yapısal dinamikler bütünü kazandı. Darbe hem klasik anlamda emir-komuta zinciri içinde gerçekleşmekte hem de daha özelleştirilmiş yöntemlerle hayat bulmaktadır. Bu yönüyle rejim, sistem veya iktidarlar değişse de topluma mesafeli, demokrasiden korkan, sürekli şiddet üreten ve bunu bir yönetme stratejisi haline getiren karaktere büründü.
Bu dört eksenin hayata geçmesiyle devlete ulus, sermayeye ulusal piyasa-işgücü, siyasi iktidarlara vergi veren yurttaş üretildi. Bunu süreklileştirmek için tabiiyet stratejileri geliştirildi. Bu stratejilerin başında ise resmi tarih yazımı ve yayılması geliyordu. Büşra Ersanlı Behar’ın yerinde tespitiyle ulus-devlete geçilmesiyle tarihin yeniden yazılması eş zamanlı gerçekleşiyordu. Resmi tarih tabiiyetlerin yaşamsal kılınmasında harç işlevi gördü. Bu tarih yazımı, gerçeklerle çok fazla ilgilenmiyordu. İlhan Tekeli’nin dediği gibi resmi tarih gerçeği yansıtmaktan çok, gerçeğin kendisi haline geldi. Bu gerçek kabul edildikçe “yurttaş”lar özgürlüklerini tabiiyetle değiştirmek şartıyla düşünme-duygulanma-davranma biçimleri alıyor; makbul vatandaşlar olarak resmi tarihin gerçeklerini kendilerinde topluyordu.
Resmi tarih, Türkiye’de halkların ve inançların inkarına zemin hazırlayarak negatif entegrasyonun en kök neden-sonuç ilişkisini üretti. Denebilir ki, negatif entegrasyonun en şedit ve gerçek-dışı hali resmi tarih anlayışıyla yaşam buldu. Cumhuriyetin ilk günleriyle birlikte başlayan, kendisini sürekli üretmek ve doğrulamak zorunda kalan negatif entegrasyoncu anlayış Sünni olmak şartıyla laik, erkek, Türk ve piyasa ekonomisine iman eden şeklinde beş temel karakteristik özelliğe sahip insanlar üretti. Böylelikle devletin ulusunu oluşturan insanlar erkekliği hep yeniden üreten ama hep erkeklik kriziyle yaşamaya çalışan; Türklük içinden düşünen ve hisseden ama Kürt’ü “düşman” tahayyül etmezse kendisini tanımlayamama krizi içinde var olmaya çabalayan; devlet gibi görmenin sınırlarını ihlal edemeyerek demokrasi ve toplumsallıktan uzaklaşan; böylelikle de kendisine, yaşama, topluma, siyasete yabancılaşan bir nüfus oluştu. Otoriter kriz rejimi, otoriteryen kriz kişilikleri ortaya çıkardı.
Negatif entegrasyon bir yandan Kürt halkını kolonize etmeye çabalarken, diğer yandan ise Türk etnik kökene sahip olanları da oto-kolonize etmeye yöneliyordu. Dolayısıyla negatif entegrasyon biri belirgin ve inkârcı, diğeri ise daha incelikli tahakküm stratejilerinin uygulandığı bir süreç sonunda gerçekleşti. Bu gerçekleşmeyle, demokratik potansiyel ortadan kaldırılarak tarihi bir fırsat kaçırıldı. Aynı şekilde Türk etnik kimliğine sahip olanlarla kurulan patolojik ilişki de negatif entegrasyonun derinleşmesine neden olarak tarihi bir hataya neden oldu. Kürt’le tarihi fırsat kaçıran rejim, Türk’le tarihi bir hataya imza attı; kendi iktidarı, ideolojik fantezileri ve çıkarları uğruna…
Kürt Özneleşmesi ve Pozitif Entegrasyon
Negatif entegrasyonun ideolojik zirvesi felsefik düzeyde pozitivist düşüncedir. Türkiye sınırları dahilinde yaşayan insanların “muasır medeniyetler” seviyesine ulaşması, özelde Kürt halkının ise “medenileşmesi” gerekliliğine olan kör inancın kökleri pozitivizmin toplum mühendisliğinde bulunuyordu. Negatif entegrasyonun siyasi zirvesi ise teorik düzeyde devletçi akıldı. Bunun yaşama yansımaları merkeziyetçilik ve insanların toplum olmaktan kaynaklı kudretlerini sürekli devlete hediye olarak sunmaları ve kendilerine, yaşama yabancılaşmalarıydı. Tek tipleşmenin ilk eşiği böyle aşılarak daha sonra etno-dinselleştirildi.
Negatif Entegrasyon, 1921 Anayasasının ilga edilmesi ve kurtuluş döneminden kuruluş dönemine geçişle gelişen reddi mirasıyla başladı. 1925’te Şark Islahat Planı ve İskân Kanunu gibi uygulamalarla negatif entegrasyonun kristalize olduğu döneme girildi. İnkara yerinden edilme ve mekânın dönüşümüyle siyasal olanı biçimlendirme politikaları devreye girdi. Öyle ki, dönemin Genelkurmay raporları göç ettirme ve yeniden iskanlaştırma uygulamalarının politik hedefini şu şekilde ifade ediyordu: Muhtarlar dahi Türk olmalı. Toplum, siyaset, tarih ve hakikat dışlanıyor; ideolojik fanteziler yaşamsal hale getiriliyor. Ekrem Baydoğan ve Ramazan Çeper, “Irkçı Bir Psişe Türkomani” adlı eserinde kapsamlı şekilde değerlendirerek negatif entegrasyonun zihniyet, uygulama ve dökümüne dair kapsamlı bir tartışma yürütüyorlar.
Negatif entegrasyonun söylemsel tertibatı temelde iki sütun üzerine yükseliyordu. Bunlardan biri asimilasyon, ikincisi ise medenileştirme söylemiydi. Medenileştirme söylemi nispeten daha az eleştirel okumaya tabi tutuldu. Ama negatif entegrasyonun kök hücrelerinden birini oluşturuyordu. Bu söylem içerisinde Kürt, dehümanize edilerek çerçevelendiriliyordu. Nitekim negatif entegrasyonun boşa düşürülmesini ve pozitif entegrasyona alan açılmasını sağlayan kudret demokratik modernitenin geliştirilmesiyle kuvveden fiile doğru ivme kazandı.
Demokratik modernite yaklaşımı, Türk-Sünni etno-dinsel projenin yaslandığı kapitalist modernitenin çelişkilerini aşarak yeni bir varlık ve varoluş hali üretti. Bu yönüyle negatif entegrasyon başarısız oldu. Negatif entegrasyonun reel-politik düzlemde başarısız olması, Kürt halkının öznellik deneyimlerine bakılarak anlaşılabilir. Bu deneyim her aşamada kendi çelişkilerini üretmiş ve aşmıştır. Her yeni aşamada bir tez ve antitez koordinasyonunu sağlamıştır. Çelişki farka yaslanarak siyaset potansiyelini canlı tutmuştur.
Kürtlerin özneleşme serüvenini dört tarihsel-toplumsal aşamada incelemek mümkündür.
İlk tarihsel-toplumsal aşamayı 1978 yılından öncesine götürebiliriz. Bu, bir anlamda negatif entegrasyonun tarihidir. Kısaca ifade edersek, 1923’te Kürtleri dışarıda bırakan ve bunu uluslararası hukuk düzleminde Lozan Anlaşması ile kabul ettirerek kurulan Türkiye Cumhuriyeti, 1924 anayasasıyla bu dışarıda bırakmayı kurumsallaştırmış, 1925 itibariyle bir rejimin kurucu momenti olarak inşa etmiştir. 1936’nın sonunda Kürtler, Türk olmayı unutmuş Türkler olarak kabul edildi ve Dağ Türkleri olarak adlandırıldı. 1950’lere gelindiğinde durum daha vahimdir. McDowall 1956 yılında Kürt beldelerinde üç hafta seyahat eden İngiliz diplomatı Anthony Parsons’ın Kürt milliyetçiliğinin Türkiye’de en ufak bir izine rastlanmadığını anlattığını aktarıyor. 1970’lere gelindiğinde Kürtler, deyim yerindeyse tarihin ve toplumun dışına itilmişti.
İkinci tarihsel-toplumsal aşama 1978 ile 1990 yılları arasındadır. Bu dönem, aynı zamanda erken Kürt Özgürlük Hareketi dönemidir. Bu dönemde Kürtler için mücadelenin ana bağlamı varlığı kanıtlamaktı. Söz konusu dönemde Kürtlerin siyasi hakları için faaliyet gösteren Devrimci Doğu Kültür Ocakları’nın bildirisi şöyle bir başlık içeriyor: “Kürt halkı var mıdır yok mudur?” Ve bildiri şu kelimelerle devam ediyordu: “Cevap: Kürt halkı vardır”. Benzer tarihsel aralıkta Kürt Özgürlük Hareketi ise bildirisinde soruyu tersten bir yargı cümlesi haline getiriyor: “Kürt halkı yok edilemez”. Yani Kürt varlığı yok sayılamaz olandı. İnkara karşı varlık, redde karşı mücadele dönemin temel dinamiğiydi. Hegel dolayımıyla ifade edersek köle-efendi diyalektiğinin biçim kazandığı ilk odak ‘kendini kabul ettirme uğruna savaş’tır. Dolayısıyla o dönemde toplamda bir varlık sorunsalı tespit edilmektedir.
Üçüncü tarihsel-toplumsal aşama, 90’lı yılları içeriyordu. 90’lara gelindiğinde egemenler için resmi politikalar açısından hala bir Kürt varlığını veya sorununu tanımlama durumu yok, bir PKK sorunu vardı. Norm dışı devletin dominasyonunu arttırması ve “düşük yoğunluklu savaş” fazına geçilmesi önemli gelişmelerdi. Buna karşı PKK cephe savaşı ve alan örgütlenmesi gibi kitleselleşmenin de etkisiyle yeni bir planlama sürecini hayata geçirmeye başladı. Çubuğu güvenlik söylemine bükmek isteyen devletli akla karşı Kürtler giderek daha görünür hale geliyor, hakikatini eline almaya daha fazla yaklaşıyordu. Nitekim ana akım Türkiye medyasına ait bazı veriler çarpıcı gerçeği ortaya koyar. Hürriyet Gazetesi 1984 ve 1985 yıllarında Türkiye’deki Kürtlerle ilgili yalnızca 25 haber yayınlamış, bunların yalnızca 3’ünde Kürt kelimesi geçiyordu. 1991 ve 1992 yıllarında ise bu gazetede Türkiye’deki Kürtlerle ilgili 658 yazı yayınlandı.
Dördüncü tarihsel-toplumsal aşama, 2000’li yıllardı. Kürt Özgürlük Hareketi bu aşamada daha fazla kitleselleşme, meşruluk dairesini genişletme ve sivil toplum üzerinden kendini gerçekleştirme taktikleri geliştirdi. Tüm bu taktikleri sarmalayan strateji inşa stratejisiydi. Belediyeleri kazanarak demokratik belediyecilikle en yerelden örgütlenmek ve yaşamı inşa etmek, kültür-sanat ürünleri üretmekle yetinmeyerek kurumlaşmaları da çoğaltarak devrimcileştirmek, kitleselleşmeyi geliştirecek şekilde siyasi partiler kurmak ve sistemin içerisine girerek mücadele alanını derinleştirmek gibi örnekler verilebilir. Bu dönemle birlikte artık Kürt varlığı hem Türkiye’de hem de dünyada inkâr edilemez hale geldi. Kürtler var mı yok mu sorusunun cevabı netleşiyordu. 2000’ler ‘Kürtler vardır’ yargısının kesin başarısıyla sonuçlanıyordu. Fakat yakın dönem modern Kürt özneleşmesi üçüncü tarihsel düzlemde varlığını artık Türkiye devletine kabul ettirdi.
Beşinci tarihsel-toplumsal aşama, 27 Şubat 2025 tarihinde deklare edilen Barış ve Demokratik Toplum Çağrısıyla başladı. Bu aşama, Türkiye halkları için demokratik öznenin açığa çıkarılmasına dönük gelişen, Kürtler için ise varlığın kanıtlandığı özgürleşme sürecinin başladığı bir dönem olarak ifade edilebilir. Abdullah Öcalan’ın varlık tanındı, sıra özgürlükte tespiti bu aşamanın en kristalize ifadesidir.
Bu bağlamda beş tarihsel-toplumsal aşamanın toplamında Kürtlerin Türkiye’ye demokratik-pozitif entegrasyonunun siyasal zemini sağlanmıştır. Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nin nihai hedefi pozitif entegrasyonu demokratik siyaset stratejisi ve demokratik müzakere yöntemiyle gerçekleştirmektir.
Alt Üst Oluşlar Çağında Entegrasyon
27 Şubat Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı, pozitif entegrasyona dönük tarihi bir davettir. Bu dönem, pozitif entegrasyonu sadece bir şans olarak değil, bir zorunluluk olarak da öne çıkarmaktadır. İngiltere’nin 2025 yılı Ulusal Güvenlik Belgesi’nin dünyayı “radikal belirsizliklerle şekillenen dünya…” olarak tanımladığı bir dönemdeyiz. Rusya-Ukrayna Savaşı devam ediyor. Ticaret Savaşları başladı. Yüzyıllık Sykes-Picot düzeni sarsılıyor. Seksen yıllık Bretton Woods düzeninin yıkılışı gerçekleşiyor. Ortadoğu’da 7 Ekim’deki Aksa Tufanı Operasyonu hem bölge hem de dünya için kaçınılmaz bir dönüşümün kapılarını ardına kadar araladı. Soğuk Savaş sonrası Baasçı son rejim olan Esad devrildi. İran üzerinden ifade edilen “ahtapotun kolları” kesilmeye başlandı ve bir bütün olarak devlet dışı aktörlere yönelindi. İran ile İsrail ve ABD ortaklığının savaşı, sadece bölgede değil, küresel dinamiklerde dönüşümlere gebe olmaya devam ediyor.
Küresel ve bölgesel siyasette ise alt üst oluşların yaşandığı bu aşamada pozitif entegrasyon, Anadolu ve Mezopotamya’nın bir arada yaşam iradesidir. Pozitif entegrasyonun sağlanması için devlet + demokrasi formülüyle ilerlemek mümkündür. Tahakküm ve zorun alanı olan devleti, rızanın ve özgürlüklerin alanıyla sınırlayarak çerçevelemek pozitif entegrasyonun esası olabilir. Devlet gibi gören yurttaşa karşı özgür yurttaşı yaşamsal kılmak önemli bir penceredir. Yine otoriterliği, erkekliği, sömürüyü üreten devletçi toplumla karşı demokratik toplumu, öz yönetimler şeklinde yeniden düşünmek yabancılaşmayı ve semptomatik etkilerini ortadan kaldırabilir.
Türkiye’nin demokratik dönüşümü ile Ortadoğu’nun kadim tarihine uygun şekilde yeniden parselizasyonu altüst oluşlar çapında pozitif entegrasyon gerçekleştirilebildiği ölçüde demokratik temelde gelişebilir. Çünkü Barış ve Demokratik Toplum Süreciyle Türkiye özelinde ortaya çıkan pozitif entegrasyon imkânı gerçekleştirilirse, bu bir model olarak başta Irak, Suriye ve İran olmak üzere Ortadoğu ve giderek daha geniş coğrafyalara yayılabilir.
Ulus-devletçi egemenlik paradigmasının aşıldığı bu dönemde, geniş mekansal politik tahayyüllerin Ortadoğu’nun geleceğinde X faktör olacağını görmek mümkündür. X faktör, ulus-devletçi paradigmanın sadece yönetsel değil, zihinsel sınırlarını da aşan Demokratik Konfederalizm olabilir.
Yoruma kapalı.