Barış ve demokratik toplum süreciyle hayatımıza giren entegrasyon kavramı, üzerinde çok konuştuğumuz, düşündüğümüz, tartıştığımız bir konu değildi. Son zamanlarda özellikle süreç içinde ilerleyen ve literatürümüze giren, kendini hatırlanan bir sistem oldu. Entegrasyon, geçmiş deneyimlerin de etkisiyle ilk anda olumsuz şeyler çağrıştırıyor. Bu ülkede hatta dünyanın birçok yerinde aslında ait olmadıkları sistemlere, uluslara, toplumlara, yapılara, inançlara zorla entegre edilmeye çalışılmış bunun için bedel ödemiş, topraklarından ve canından olmuş, soykırıma maruz kalmış, açlık, göç, her türlü istismara ve savaş koşullarına maruz kalma hali hafızalarda yeniyken bu kavramın demokratikleşebileceğini düşünmek, bunu anlatmak epey mesai gerektirecek bir durumdur. Entegrasyonun demokratikleşebileceğine inanmanın zor olduğu bir toplumsal dönemde, Abdullah Öcalan’ın Demokratik Toplum Manifestosu ile tartışmaya açtığı, demokratik entegrasyon kavramı birçok içerikle, tanımıyla, anlayışıyla konuşulurken tersine uygulanan negatif entegrasyonun yarattığı sorunların da beraber tartışılmasının da önünü açtı.
Demokratik entegrasyon kavramı farklı kimlik, inanç, kültürlere sahip olanların asimile olmadan, farklılıkların olduğu gibi kabulü ve ortak yaşam alanlarının yaratılması ve gönüllü bir birliktelik ifade edilirken; negatif entegrasyon ise farklılıkları egemen olan gücün içinde zor ve baskı aygıtlarını kullanıp eriterek asimile edilmesi; tarihsel dönemler boyunca toplumsal, siyasal, ekonomik yapıların tek bir egemen güce göre dizayn edilmesi ve buna uymayan farklılıkların tasfiye edilmesiyle beraber ulus-devletin homojenleştirilmesi adına hukuki, kültürel, askeri gibi birçok yasaklamanın verdiği güçle mekanizmaların yerleştirilmesi sürecidir.
Birinci Dünya Savaşı Dönemi
Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşu kurucu düzende kimler olmalı kimler olmamayı tarif ederken, baskın kimlik Türk, Sünni, beyaz erkek olarak belirlendiği için geriye kalan halkları ve inançları asimile ederek silikleştirilmeye çalıştığı kodlarla yapılmıştır. Bu süreç öyle çok sıradan olmamış; maalesef sonunda birçok katliam, yerlerinden zorla edilmeyle sonuçlanan toplu göçler; kimliksizleştirmeyi, ötekileştirmeyi yasal düzenlemelerle beraber sağlayarak toplumsal dokuyu da dizayn etmeye çalışmışlardır. Eğitimden sağlık sistemine, basın yayın organlarından sosyal hayata kadar her alana bu çerçevede bir asimilasyon politikasını uygulayarak yeni devlet düzeninin temelleri atılmıştır. İşte o günlerde atılan yanlış temeller bugünün çatısının ortak ve sağlam olmasını zorlaştıran birçok sorunun temel kaynağı olan bir hal almıştır. Kuruluş sürecinde kısa vadeli değil çok uzun vadeli, bir sonraki asır düşünülerek geçmiş Osmanlı izlerinin tekrar canlanmasını engelleyecek şekilde bir düzen kurmak üzere yola çıkıldı. Bu düzeni kurarken de nelere mal olacağı değil, nelerin nasıl şekillendirileceğinin hesapları yapılarak ve 1. Dünya Savaşı’ndan yeni çıkmış uluslararası konjonktür ve ülkeye olası yansımaları düşünülerek hareket edildi. Savaşın ardıl sorunlarının devam ettiği Avrupa, sarsılmış bir dünya düzenini yeniden kurmaya uğraşırken yıkılmış ülke sistemleri, darmadağın olmuş toplumları ve ekonomileri toparlamaya çalışıyordu. Kimsenin kimseyi görme hali ya da müdahale hali yoktu. Ulus-devletlerin kaderini büyük ölçüde değiştiren 1. Dünya Savaşı’ndan sonra Rus, Alman, Avusturya-Macaristan, Osmanlı gibi çok uluslu imparatorlukların yıkılmasıyla yeni birçok ulus-devlet doğdu. Milliyet esası ön plana alınarak kurulan ulus-devletler bölünmeyi önleyen ve devletlerin merkezi olarak güçlenmesini hedefleyen bir şekilde, kurumlarını kurmaya başladılar. Böylelikle farklılıkları giderecek, her türlü alanda tekdüze homojen bir yapı oluşturulmaya başlandı.
Savaş sonrası yapılan anlaşmalarla çizilen sınırların yanı sıra, cetvelle çizilen sınırlarla yeni ülkeler oluştu. Bu yeni dünya düzeni ve oluşan ulus-devletlerle egemen ulustan olmayanların katliam tehlikesiyle karşı karşıya kalması, kalanların göçe zorlanması akabinde gelişen ağır ekonomik buhranların yarattığı krizler, çözülemeyen yapısal sorunlar kısa vadede yeni bir dünya savaşına yol açtı. Uzun vadede ise bugüne kadar devamlılığı olan sorunlara dünya düzenin kaderini belirleyen sosyal, toplumsal olaylara, kaoslara, bölgesel savaşlara ülke düzenlerinin yıkılmasına, sınırların değişmesine, yeni ülkelerin kurulup kurulup dağılmasına, büyük küresel göçlere, sosyolojik, politik, ekonomik, ekolojik yıkımlar gibi köklü değişikliklere yol açtı.
1.Dünya Savaşı sonrası “homojen bir ulus-devlet kuracağız” diyerek yola çıkıldı; yapıldı da ancak aynı zamanda bu sistemin bir parçası olamayan, ulus-devletin içinde de erimeyen, kurulmaya çalışılan yeni dünya düzenine de uyum sağlamayan ulusların varlığının kabul edilmediği bir dünya sistemi yaratıldı. Farklı kimliklerin baskın kimlik içinde eritilmeye çalışılması, asimilasyon politikaları, hukuk dışı uygulamalara yol açtı. Kimi coğrafyalarda farklı kimliklere sahip olmak sistematik katliamlar ve soykırım tehlikesiyle karşı karşıya kalmaya yol açtı. “Her ulus için bir devlet” öngören politika tam bir sistem kuramadı ancak birçok yapay devlet kurarak, çoklu jeopolitik ve siyasi sorunlara yol açarak geçtiğimiz yüzyılı ve günümüzün politikalarının olumsuz yönde belirleyen çözümü halen mümkün olamayan sorunlara yol açtı ki, bu sorunlardan önemli biri de Kürt sorunudur. Türkiye Cumhuriyetin ikinci yüzyılında halen demokratik bir entegrasyon gerçekleşememiş, sorunlarını çözememiş bir ülke gerçeğinde yaşıyoruz. Bırakın demokratik entegrasyonu sağlamayı sorunları konuşma aşamasına bile getirmek, son derece zorlayıcı, büyük mücadeleler ve bedeller ödemeyi gerektiren süreçler yaşanmasıyla mümkün olabiliyor. Devlet olamamış ulusların kaderi sanki negatif entegrasyonmuş gibi, tersine bir entegrasyona zorlandı. Devletler tıpkı dört parça Kürdistan’da olduğu gibi yakıcı, yıkıcı, yok edici, gücü kendisinde toplayan, bunu topluma mutlak egemenlik baskı ve şiddet şeklinde dayatan kastik bir sistemle negatif entegrasyona zorlandılar.
1.Dünya Savaşı’nın sonrasında ulus-devletleri kurma sürecinde destek almak, uluslararası ilişkileri düzenlemek amacıyla bugünkü Birleşmiş Milletlerin temelini oluşturan, Milletler Cemiyeti kuruldu. Görünürde uluslararası ilişkileri düzenlemek ve barışı tesis etmek için kurulan Milletler Cemiyeti aslında egemen devletlerin dünyayı şekillendirmeye çalıştığı, kendi aralarındaki anlaşmazlıkları çözmek için kurulan bir örgüt oldu. Ancak bu amaçla kurulan örgüt yine de savaşı engelleyemedi ve 2. Dünya Savaşı çıktı. Bu tür organizasyonlar devletleri korumak ve ilişkileri düzenlemek için kurulsa da aslında düzenledikleri şeyler egemenlik ilişkilerini yeniden dizayn edilmesi ve sağlamlaştırılmasıdır. 2. Dünya Savaşı’ndan sonra kurulan Birleşmiş Milletler ulus-devletin varlığını koruma çabası içinde olurken bir yandan da ne kadar soykırıma maruz kalmış halklar için bir koruma sağlama amacını gütse de aslında yaptığı ulus-devletlerin hegemonyasını korumuş olmak ve egemenlerin farklılıkları yaşatmadaki bilinçli başarısızlığı göz yummak olmuştur.
Ulus-Devlet: Negatif Entegrasyon
Tek dil, tek kültür, tek kimlik ideolojisini uygulamaya çalışırken aslında zarar verdikleri, kurmaya çalıştıkları dünya düzenin kendisi olmuştur. Farklılıkları tasfiye etme sistemi kuruluyor. Bunu yaparken de zorunlu tek tip eğitim, kanunlarla çerçevelendirilmiş farklılıkları yok sayan ve silikleştirmek için kurulmuş bir yönetim sistemi, yasaklanan diller, merkeziyetçiliğin çok baskın hale getirilmesi, kültürel bir yaşam alanının tanınmaması, herhangi bir toplumsal, tarihsel birikimlerinin olmasını engelleyerek; kendi kimliklerini inkar ederlerse ülkenin makbul vatandaşı olabileceklerinin vurgulanması, negatif entegrasyonun uygulanması ile hayat bulan durumlardır. Devletin tüm kanallarından basın yayından, devlet kurumlarına militarist araçlardan, ekonomik araçlara kadar her alanı kullanarak yapıyı oluşturmaya ve yönlendirmeye çalışırlar. Böylece kimlik bilincinin oluşmasının önüne geçen egemenlerin tekleştirme ve kendi ideolojilerine uygun makbul vatandaşlarını yaratma politikası sonucunda bu duruma uygun bir yaşam sürme dışında bir olasılık bırakmazlar. Sonuç olarak; ya bu sisteme dahil olacaksınız ya sürüleceksiniz ya da öldürüleceksiniz. Bu tür durumlarda çoğunlukla ezilenlerin ellerinde kalan tek şey direnmek olur.
Negatif entegrasyon zor aygıtları kullanılarak uygulanırken karşıtında yer alan demokratik entegrasyon, gönüllü birlikteliğe bağlı alternatif bir arada yaşam modelidir. Kimse kimseye tahakküm kurmaz; kimliğinden, inancından, kültüründen vazgeçmesini beklemez; tam tersine bu sistemde toplumun her kesiminin farklılıklarıyla bir arada yaşaması beklenir. Eşit vatandaşlık, ortak değerler demokratik ilkeler çerçevesinde farklılıkların ortadan kaldırılması gereken bir durum olarak değil aslında bir zenginlik olduğunun, kültürel çoğulculuk gibi birçok durumun anayasal güvence altına alındığı bir sistemdir. Devletin yasaklayıcı bir yöntem kullanmaması başlı başına yeterli olmaz; halkın farklı inanç ve kimliklere sahip herkesin ihtiyaçlarını karşılaması beklenir. Devlet mekanizmaları gibi karar alma süreçlerinin merkezi değil yerelden alındığı süreçleri içerir. Çok dilli hizmet ve eğitim, demokratik anayasa, tarafsız yargı sistemi, gibi birçok durumla yaşam hakkı korunur. Oysa ulus-devlet sisteminde şiddetin ve baskını meşrulaştığı, hak görüldüğü hatta baskın ulusun mensuplarının bile kimi zaman onayladığı bir şiddet sarmalı uygulanabilir. Bu tür devletler halkın farklılıklarını kabul ettiği bir dayanışma ve ortak ruh hali istemezler. O yüzden sürekli bir ötekileştirme, düşmanlaştırma, yok sayma çalışmaları içindedirler. Sürekli bir birlikten, ruhtan ve ortak paydadan bahsederler ama aslında varlıklarını sürdürebilmek için birlikten çok bölmeye ihtiyaç duyarlar.
Sisteme Entegre Olmama
Ulus-devlet modeli elbette erkek devlet modelidir. Negatif entegrasyonda kadınlar, erkek sisteme angaje olmaya zorlanırlar. Kadınlar makbul vatandaş sınıfına dahil olsalar bile arka planda yer alırlar. Ortak ve eşitlikçi bir ilişki kimi devlet sistemlerinde kurulmaz; kimi sistemlerde de üstü örtük bir şekilde yapılır. Negatif entegrasyon tekçi bir vatandaş tanımı yaparken elbette kadını burada iki kez ötekileştirir. Kimlik, sınıf, köken, kültürel yapı hepsi kadın üzerinden değişime zorlanır. Kadın toplumun hafızası ve taşıyıcısıdır. Negatif entegrasyonu homojenleştirmek için ilk önce kadını hafızasızlaştırmaya çalışırlar. Kadınların kamusal alanda görünmesi engellenir. Kadın ev içine, bakım işlerine, ailenin makbul devamlılığı için dolayısıyla devletin ideolojik yapısının sürekliliğini sağlayacak bir şekilde entegre olamaya zorlanır. Tüm bunlar kadının toplum içinde daha da değersizleştirilmesine, görünmez olmasına yol açar.
Kadına yönelik her türlü cinsel, fiziksel, psikolojik şiddet olağanlaştırılır. Kadın aklı, kadın bedeni, kadının kamusal alandaki varlığı her şeyiyle tehdit olarak görülür. Kadınlar kendilerini koruyan yasal düzenlemelerden mahrum bırakılırken, erkek devlet düzeninin adaleti “erkekçe” olur. Dolayısıyla erkek adalet, gerçek adalet olmadığı gibi kadınların hayatını iyice kabusa çevirir. Böylece kadınlar erkek sistemin içinde entegre edilmeye çalışılır. Toplumu değiştirecek asıl gücün kadınlar olduğunun bilinciyle kadınların örgütlenmesini, dolayısıyla özgürleşmesini engellerler. Devletin makbul vatandaş anlayışı burada baskın bir şekilde devreye girer. Kadınlar için çizilen çerçevede, egemen ulus kimliği, baskın din ve beyaz olmanın yanı sıra ataerkil düzene biat etmekte yer alır ki ancak böylece “makbul kadın” olabilirler. Her alanında iktidar odaklı kurumsallaşmaya gidilirken kadınlar bu iktidarın ortağı asla olamazlar, en fazla iktidarları pekiştiren destekçi olabilirler.
Kadın bedeni bu tarzda metalaştırılır, sömürü düzenin bir parçası haline getirilmeye çalışılır.
Negatif entegrasyon, kadının sistematik bir şekilde ayrımcılığa uğramasına; toplumda eşitsizliğin kadınlar lehine düzeleceğine daha da derinleşmesine, yoksulluğun kadınlar için daha da artmasına eğitim, sosyal, kültürel her türlü olanaklardan mahrum bırakılarak “terbiye” edilmesine yol açacak bir sistem inşa etme çabasındadır. Bunları yapabilmek için kadınları öz örgütlülüğü sağlayacak her türlü araçtan ve imkandan yoksun bırakmaya uğraşır. Ev içinde görünmez bir emek sarmalı içinde bırakır; eşit koşulları engeller, toplum içinde itibarı anne, iyi bir eş, iyi bir ev hanımı diye tanımlayarak ölçülür, yüceltir; ortak yaşam alanından çıkararak özel alana hapseder. Bunu yaparken kimi toplumlarda din baskın bir araç olarak kullanılır. Kadınların nasıl yaşayacağından nasıl giyineceğine nasıl evleneceğinden kaç çocuk sahibi olacağına, çocukların nasıl bakılacağından aile içindeki erkeğe nasıl itaat edeceğine kadar birçok tanım ve görevlendirmeyle kadınları toplum içindeki asıl yerleri sürekli hatırlatılır. Kadınlar hem kimliksizleştirilmeye çalışılırlar hem de çifte sömürüye maruz bırakılırlar. Bu görevlere ya da kurallara uyum sağlamayan, karşı çıkanlar olursa toplumda ahlak kisvesi adı altında itibarsızlaştırılır, yalnızlaştırılır ve dışlanırlar. Kısacası; sisteme entegre olmazsa sistem dışı bırakılır. Oysa demokratik entegrasyonda bunun tam tersi bir sistem savunulur. Kadınların özgürleşmesiyle ancak toplumun özgürleşeceği yoksa aksinin mümkün olmayacağı savunulur. Negatif entegrasyonda kadına yönelik her türlü ayrımcılık ve şiddet toplumda görünmez kılınmaya çalışılırken demokratik entegrasyon sistemlerinde bunun tam tersine karar alma mekanizmalarından toplumun her alanından hukuk sistemine, eğitimden kamusal alana kadar kadının eşitlikçi bir yapı içinde hareket etme zemini örmeyi öngörür.
Kadınlar bir yandan devletin tek tip olmaya zorlayan yasal düzenlemelerine bir yandan da nüfus politikalarına kurban edilmek istenir. Diğer yandan ataerkil hiyerarşinin içinde ailenin dar baskıcı sınırlarına hapsedilmek istenir. Kadın bedeni ulus-devletin devamlılığını sağlamak için kurgulanan nüfus politikalarının bir objesi gibi düşünülürken kapitalist sistemde de bir pazarlama objesine döner. Kadınları sadece fiziksel şiddet uygulayarak zaptetmeye kalkmaz
aynı zamanda kadına ve topluma dair oluşacak entellektüel birikimi de sarsarak yeniden yaratmak ister. Sosyal ve siyasal alanı gasp ederek özgürlük alanının aralanmasını istemezler çünkü değişimin oradan başlayacağını iyi bilir. Sistemlerinin sürekliliğini sağlamak ve bekasını korumak toplum içinde herhangi karşıt fikri açığın olmamasına çok bağlı olduğu için tüm dokularıyla kendi yapılarına iyice eklemlenme çabasında olurlar. Bunlar için sanattan siyasete, basından spora kadar her alanı ideolojik olarak şekillendirmeye çalışırlar.
Negatif Entegrasyon: Ekoloji
Negatif entegrasyon, sadece kadını sömürü aracı kılmaya çalışmaz; kadınla beraber başlayıp yaşamı üreten tüm alanları da sömürmeyi amaç edinir.
Ulus-devlet sisteminin homojenleştirme politikalarında ağır sömürüye maruz kalanlar sadece kadınlar değil aynı zamanda ekolojik sistem de kadınlarla birlikte en çok sömürülen alanlardan biri olmuştur. Ötekileştirdiği tüm alanlar gibi doğayı da ortak bir sömürü aracı olarak görür. Doğal yaşamla barışık olup onun ihtiyaçlarına göre hareket etmek ya da onu korumak için yapılması gerekli olanları önceleyerek bir sistemi değil tam tersine doğayı ele geçirerek, sömürerek, kapitalizmin hizmetine göre şekillendirerek gerekirse yok ederek, vahşi kapitalist sistem lehine kar odaklı yağmalayarak dizayn etme politikası güderler. O ekosistem üzerinde yaşayan halkların ihtiyaçları görülmez hatta aynı zamanda halka politik bir baskı aracına da çevrilir. İnsanın doğayla bağı koparılarak yaşam eksenleri daraltılır, göçe zorlanır, mevcut coğrafyanın demografik değişikliğine kadar her alanı şekillendirme aracı olarak kullanabilir. Ekolojik denge büyük sermayedarlar lehine bozulabilir her zaman halkın ihtiyaçları sermayenin ihtiyaçları ön planda olur.
Negatif entegrasyonda en önemli sorun alanlarından biri de göç konusudur. Yıllardır yürütülen savaşlar, soykırımlar, ekolojik yıkımlar, baskı ve şiddetin çok artması, farklılıkların yaşam alanı bulamaması; ekonomik krizlerden doğan yoksulluk, insan haklarına yönelik yapılan ağır ihlaller, tüm bu gibi ya da buna benzer sebeplerle göçler her zaman insanlık tarihinin önemli sorunların biri olma haline gelmiştir. Dünya genelinde doğduğu ülkede yaşamayan 300 milyondan fazla uluslararası göçmen bulunduğu tahmin edilmektedir. Göçmenler gittikleri ülkenin sistemi, kimliği, kültürü, toplumu için bir arada yaşamada sorun çıkaracak gibi bir ön kabulle kendi toplumlarına karşı büyük bir tehlike olarak görülürler. Bu yüzden kendileriyle birlikte getirdikleri kültür yok edilmeye çalışılarak mevcut toplum düzeni içinde eritip entegre etmek isterler. Bu yüzden göçmenlere yönelik uygulanan politikalar devletler tarafından çok olumsuz yöntemlerle ele alınır, demokratik uyum süreçlerinin yerine asimilasyonun en sert biçimde uygulandığı uluslararası bir sorun yumağı haline getirilir. Böylece sürekliliği olan çözümü de bir türlü demokratik yollarla bulunmak istenmeyen bir sorun hali devam eder.
Sonuç;
Ulus-devlet sistemi Fransız İhtilali ile ilk ortaya çıktığında yönetim gücünün Tanrı’dan ya da hanedanlardan alıp halka verme amacını taşıyordu. İlerleyen süreçlerde mevcut dünya düzeni üzerinde savaşları, çatışmalı hali çözecek ve yeni dünya düzenini şekillendirecek bir sistem beklentisini de artırmıştı. İlk çıkışta ortak bir tarih, dil, toplum, hukuk, eğitim gibi birçok alanda toplumu tek bir ulusla bir çatıda toplama gayesi vardı. Ancak günümüze gelene kadar kat edilen yollarda negatif entegrasyonun kurumsal dönüşümüyle ulus-devlet aygıtlarının artan tahakkümü küresel yıkım, göç, katliamlar, yoksulluk gibi sonuçları tetiklemiştir. Tüm bunlar göz önünde bulundurulduğunda sistemlerin çok uluslu ve farklılıkları kabul eden, bir arada yaşamanın ortak yolunu bularak demokratikleşmeden başka çaresi kalmadığını görüyoruz. Kaynakların sınırsız, otoriter güçlerin de dokunulmaz olduğu sanılan günümüzde birçok güçlü, köklü ve sarsılmaz olduğu düşünülen sistemlerin nasıl yıkıldığını da hatırlatmak lazım. Sistemin demokratik olmayışı ülkenin tüm alanlarını olumsuz etkiler. Toplumun tüm dokularıyla geleceğini ipotek altına alır. Ekonomisinden sosyal yapısına kadar ortak yaşamdan refahına kadar her şey birbirine bağlı olarak ilerler, dolayısıyla baskın bir şekilde sorunları çözmek geçici palyatif çözümler yaratır; belli bir sınıfın hayatını kolaylaştırıp tahakkümünü artırır. Ve günün sonunda ezilen halkların aleyhine olan bu sistem dönüp dolaşıp yine egemenlerin ayağına dolanır.
Yoruma kapalı.