20. Yüzyıl başlarında kuruluş aşamasında Cumhuriyete hakim olan jakoben modernleşmeci karakter, halen ağır etkileri yaşanan, birçok toplumsal sorunu da beraberinde getirdi. En önemli sorunlardan biri, yapısal karakterleri ile bağlantılı olarak ulus- devlet modelinin oluşturmak istediği “kamusallığın” genel olarak var olan toplumsal kodlara ve toplumun kadim yapısal geleneğine düşman bir tarzda yıkıcı bir nitelik taşımasıydı. Modern Türkiye Cumhuriyeti yeni kamusallığı inşa ederken ‘eski’, ‘geri’ veyahut ulus-devlet bekçiliğine aykırı gördüğü tüm etnik, dini, mezhebi unsurları tasfiyeyi amaçladı. ‘Ulus’ kavramı devletin elinde diğer tüm etnisiteleri inkar aracına dönüşürken, “laiklik” kavramı da İslam başta olmak üzere dini inançlara karşı bastırma ve savaşa dönüştü.”Kemalist elitin din konusundaki hassasiyeti ve laikliği çok katı bir biçimde uygulamaya yönelmelerinin nedeni, İslamiyet’i karşı ideoloji olarak görmeleridir. Cumhuriyetin ilk yıllarındaki devrimlerin çoğu yapısal değişiklikler yerine, Türk toplumundaki değerler sistemini değiştirmeye yöneliktir.” (Binnaz Toprak, Türkiye’de Dinin Denetim İşlevi, A.Ü.S.B.F Dergisi, 1978, 1-2,173-185) Her iki kavram da yapıcı değil yıkıcı nitelikte geliştiler. Bu durum, ulus-devletin egemenlik sınırları içinde kalan diğer etnik, dini-mezhebi unsurların sadece pozitif hukuk bağlamındaki haklarının değil, varlıklarını sergileyip geliştirecekleri tüm varlık sahasının -ki kamusallık başta gelir- inkarı ve imhası anlamındaydı.
Güncelde Kürt sorununun çözümü ekseninde Kürt kimliğinin tanınması ve devlet ile entegrasyonu konusu tartışılırken, başta gelen konulardan biri de, sakatlanan kamusallığın yeniden tanımlanması ve yeniden inşa edilmesi olmak durumundadır. Zira Kürt varlığının (ve diğer etnik- dini unsurların) inkarı, aynı zamanda kurulan kamusallıktan deport-nefyedilmeleri bağlamındaydı. Eğer entegrasyon tartışılacaksa, bu yeni kamusallığın nasıllığı üzerinden şekillenecektir. Kamusallık tartışmasının en önemli boyutunun ‘devlet’ ile ‘toplum’ ilişkilerinin bütün boyutlarıyla düzenlenmesi olduğu göz önünde bulundurulursa, eski kamusallık ile yeni entegrasyonunda gerçekleşemeyeceği ortadadır.
Bu nedenlerle genel hatlarıyla modern kamusallığın karakteri üzerinde durarak yeni kamusallığın dayanabileceği öncülere işaret etmeye çalışacağız.
Kamusallık Hayaleti
Kamusallık kavramı, neredeyse bütün modern ideolojik eğilimler tarafından merkezi bir kavram olarak kabul edilmesine rağmen, özellikle modern devlet yapısallığı içinde, belki de en muğlak kavramlardan biridir. Genelde bir ‘alan’ olduğu ve bu alanın ‘özel’ ile zıt ilişki içinde olduğu önermesiyle izah edilmeye çalışılsa da, ‘özel’ ve ‘kamusal’ ayrımının çoğu zaman belirsiz kaldığı ve izah etmekten ziyade gizlemeye daha fazla hizmet ettiği söylenebilir. Zira özel ve kamusal çelişkisi üzerinden yapılan tanımlamalar, öz itibariyle birey-toplum çelişkisini temel önerme olarak kabul eden modern aydınlanmacı ideolojilerin ve ulus-devletçiliğin yaklaşımını yansıtır. Ve ‘devlet’ mutlak bir güç olarak bu ikisini belirlediğini/tayin ettiğini ve bunlar üzerinde otoritesini tesis eden tek meşru güç olduğunu kabul eder. Bu haliyle kamusal ve özel, birbirine zıt ve çoğu zaman düşman ve ancak devletin tahakkümü ile ayakta kalabilecek olan iki ayrı alan olarak tabir edilir. Bu yaklaşımlardan ister özel ister kamusalı önceleyen hangisi olursa olsun, devletin belirleyiciliğini esas almaktadır.
Modern-öncesi toplumlar/topluluklarda kamusal-özel ayrımının modern anlamıyla pek bulunmadığı, modern batı ulus-devletçiliğinin gelişimi ile bu çelişkinin ortaya çıktığı söylenebilir.
Filistinli akademisyen Wael b.Hallaq, modern devletin 5 esas biçim özelliğini; “(1)kendine özgü tarihsel bir oluşum (2) mutlak egemenlik (3)yasama tekeli ve buna bağlı meşru şiddet üzerindeki tekeli (4) katı bir bürokratik çark ve (5) sosyal düzende ulusal özne üretimi dahil kültürel hegemonik katılım” olarak tanımlar. (Wael b. Hallaq, İmkansız Devlet. Çeviri Aziz Hikmet. Sayfa 56-57,5. baskı Babil kitap, 2022 İstanbul) Bu tanımın önemli boyutlarından biri devletin sadece siyasal-yasa ve askeri güç tekeli olarak değil, egemenlik kavramının doğal sonucu olarak toplumsal alanın bütün boyutları üzerinde kendini yegane hükümran ilan etmesidir. “Eğer egemen iradenin devletin esaslarından biri olduğu doğruysa o zaman devlet içerisinde hiçbir otonom otorite herhangi bir birimi ya da tüzelliği üzerine alamaz. “(Hallaq, Age, sayfa 73) Modern devlete affedilen varlık birleşik, bölünmez ve mutlak bir iktidarı belirtir. Bu iktidar herhangi bir alanda egemenliği paylaşamaz, bölemez, devredemez ve bunların dillendirilmesine bile tahammül edemez.
Modern ‘ulus’ ve ‘vatandaş’ inşası, modern devletin zorunlu bir üretimidir ki, toplum içindeki otonom birimlerin (komünal toplulukların) imhasını ve atomize vatandaşlardan oluşmuş homojen bir ulus inşa edilerek egemenliğin pürüzsüz bir şekilde ulus-devletle toplanmasını mümkün kılınmış olur. Modern devletin temel mantığı daima toplumu oluşturan özerk birimlerin (çeşitli etnik, dini, sosyal, kültürel veya ekonomik cemaatlerin/komünal birimlerin) dağıtılarak homojen ‘ulus’ içinde eritilmelerini esas alır. Burada birey artık vatandaştır ve bütün komünalitelerden ‘kurtarılmış’ ve tek birim olarak devlete bağlanmıştır. Ulus, Benedict Anderson’un “hayali cemaatler” dediği tanıma uygun olarak, belki de en hayal-kurgusal fakat devlet zoruyla kurulmuş ve dayatılmış tek birim haline dönüşür.
Bu durumda, kamusal alanı ister siyasi ve toplumsal aktörlerin yönlendirdiği, soyut bir alan veya ister ‘sivil toplum’ ve devlet arasındaki ilişki ve kesişim noktaları olarak tanımlayalım; karşımıza bir paradoks çıkar. Devlet mutlak egemen iken, toplum ve birey bu mutlak egemenliğin ancak nesnesi olabilir ki bu durum “sivil toplum” kavramını da anlamsız hale getirir ve kamusal kavramı yine bir yanılsamaya dönüşür. Zira eğer ki devlet, Hallaq’ın tanımında geçtiği gibi mutlak egemen ise ve kendisinden başka otonom bir otorite ve tüzellik kabul etmiyor ise o zaman ‘sivil toplum’ ancak devletin evrensel kümesinin basit bir alt kümesi olur ve iki ‘ayrı’ küme bulunmadığından, devletin ve sivil toplumun kesişim alanı olarak ‘kamusal’lıktan da bahsedilemez.
Nasıl Bir Kamusallık?
Anlaşılıyor ki kamusallık kavramı, modern devlet oluşumuyla daha ön plana çıkmış olsa da aynı nedenlerle çok daha muğlak bir duruma düşmüş ve anlam yitimine uğramıştır. Bu muğlaklığın esas sebebi, devletin kamusalı tümüyle işgal ve ilhak etmesi ve kendini yegane kamusal alan belirleyicisi kılmasıdır. Modern öncesi toplumlarda da kamusallık tartışması (teorik bir tartışma değil, pratik bir gerçeklik olarak) vardır. Fakat bu kamusal alan büyük oranda merkezi siyasal otoritenin egemenin hükümranlık alanı olmaktan uzak, farklı otonom toplumsal birimlerin, komünalite, cemaatlerin kendilerinin etkin olduğu ve diğer farklılıklarla iletişim ve müzakerede bulundukları ortak imkanlar alanı olarak anlam bulmuştu. Dolayısıyla modern öncesi kamusallık büyük oranda devlet-dışı bir alan olarak toplumsal alana daha yakındı. Günümüzde ‘kamu hizmetleri’ çerçevesi neredeyse tümüyle devlet işleri kapsamında iken, modern öncesi toplumlarda kamusal hizmetlerin kahir ekseriyeti devlet- dışı organizasyonlar, komünal birlikler tarafından gerçekleştirilmekteydi. Örneğin Osmanlı’da merkezileşmenin oldukça hız kazandığı 1826’lara kadar toplumsal hizmet ve faaliyetlerin (yol-yapım-su tedariki ve dağıtımı, hastane ve yaşlı-aciz kimselerin bakım hizmeti, eğitim, ulaşım, savunma faaliyetleri, belediye hizmeti ve benzeri) %90’dan fazlası cemaat- topluluklara ve bireylere ait vakıf ve benzeri sivil toplum kuruluşları eliyle gerçekleştirilmekteydi. 1800’lerin başında gayrimenkullerin %50’den fazlası kamu hizmeti gören özel ve cemaat vakıflarının elindeydi. (Bakınız Hallaq, Şarkiyatçılığı Yeniden Düşünmek, sayfa 200 çeviri Ahmet Demirhan, Ketebe yayınları, 2020-istanbul)
Bu durumda kamusal-özel çelişkisi yok denecek düzeyde ve belirsiz iken; kamusallığın alanları ve ifade biçimleri de sadece devlet-politik güç tarafından sınırlandırılmamıştı. Toplumsal-kamusal alan, sadece ‘politik’ değil, değerler-inançlar-kültürler dünyası olarak pozitif kesişim alanı idi. Bu aynı zamanda toplumsal farklılıkların, otonom birimlerin varlığının teyidi alanı olur ki çoklu kamusallık olarak da tanımlanabilir.
Modern devlet-egemenlikli kamusallık ise, yukarıda vurgulanan ‘mutlak egemenlik’ niteliği nedeniyle bu çoklu-çoğulcu kamusallığı yıkarak merkezi politik iktidarın tahakküm alanına dönüştürür. Ki formel olarak da kamusallık kavramı devlete bağlanmış idari faaliyetlere ve bunların yürütüldüğü mekanlara (devlete ait kılınmış kurumlara) sıkıştırılır.
Devletin kamusal alanı tümüyle domine etmesi ve devletin politik alanına bağlı-bağımlı kılması, önemli oranda kamusalın tahribini ve ölümünü beraberinde getirdi. Modern kamusallığın tektipçiliği bütün seküler modernleşmeci hareketlerde görülür. Seküler modernleşmeci kamusallık, tek tipçiliğin ana aktörlerindendir. Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş yıllarında hakim ulus hariç eskiye ait olan bütün toplumsal kültürlerin, etnisitelerin, dini inançların reddedilip yerine laik-seküler, tekçi-ulusçu ideolojinin yerleştirilmesi, yeni tekçi kamusallığı da beraberinde getirmişti. Ulusun üniter kuruluşu, Türk dışındaki bütün etnik kimliklerin reddini ve imhasını esas aldı. Aynı tutum dine karşı da sergilendi. İnsanların hangi dili konuşacağından, hangi elbiseyi giyeceğini hatta nasıl düşüneceğine dair yasalar ‘devrim’ olarak topluma dayatıldı. İslam’a karşı ikili bir politika yürütüldü; bir yanda ‘devrim yasaları’ ile İslam’ın kamusal alanda varlığı ve etkisi zor yoluyla da olsa ortadan kaldırılmaya çalışıldı. Bu, devlet eliyle dinin baskılanmasıydı. İslam’a ait (dini ayet neredeyse bütün kamusal görünümler, faaliyetler ve semboller yasaklandı. İslami olduğu iddiasıyla kadın ve erkeklerin bazı geleneksel giysileri yasaklandı, dini kurumlar (medreseler, tekke ve zaviyeler, dini vakıflar, hatta İslami olduğu gerekçesiyle Arap alfabesi ile yazılı birçok eser) yasaklandı. Diğer yandan devlete bağlı bir dini-mezhebi yorum devlet işlerine karışmayacak fakat toplumu kontrolü altında tutacak şekilde desteklendi.
Devletin dine ait alana müdahalesinin nasıl uç noktalara vardığı, 28 Haziran 1928 tarihli “dini ıslah beyannamesi” örneğinde çarpıcı bir şekilde görülür. Bu beyanname ile devlet, daha önce hiçbir kralın-padişahın hayaline dahi cesaret edemeyeceği tarzda dini yaşayış biçimini ve hatta onun itikadi kurallarını biçimlendirmeye başladı. ‘Beyanname’ye göre bütün içtimai-dini müesseseler millîleştirilecek (devletin tam denetimine tabi kılınacak), camilerin batıdaki kiliseler gibi modernleşmesi için camilerin içine oturaklar konulacak, herkes ayakkabı ile içeri girecek ve camilere kiliselerdeki gibi müzik aleti (org veya piyano) konulacak , ibadet esnasında müzik çalınacaktı. Ayrıca namaz esnasında Kur’an’ın orijinal dilinde okunması gereken sure ve duaların Türkçesi okunacaktı. (Aktaran, Sibel Özbudun, Ayinden Törene, Anahtar Kitaplar, 1997-İstanbul) Kemalist kadroların talimatıyla bu beyannameyi hazırlayan ilahiyat fakültesi ve devlet görevlilerinin, bu şekilde namazın kılınamayacağını bilmemeleri mümkün değil. Açıkça beyannamedeki bu zorunluluklar (ki bunların yerine getirilip getirilemediği kolluk kuvvetleri marifetiyle denetlenecekti) ile camilerde namazın kılınması fiili olarak yasaklanmış olacaktı. 1932’deki ayrı bir ‘Nizamname’ ile devletin belirlediği kriterlerce cami ve mescid sınıflandırması adı altında bir düzenleme getirildi; böylece camiler tümüyle devlete bağlandı ve çoğu da bu sınıflandırmaya uymadığı gerekçesiyle kapatıldı.
İlginç bir şekilde benzer ama daha katı bir uygulama aynı tarihlerde Sovyet Rusya’da hayata geçirildi. 1928’i 1929’a bağlayan Noel gecesi, komünist parti tarafından ‘dinci-gericiliğe karşı savaş’ın başlangıcı ilan edildi. Çıkarılan devlet kararnamesi ile Hristiyan kiliseleri, Yahudi sinagogları, Şaman tapınakları ve Müslüman camileri farkı gözetilmeksizin on binlerce tapınak-mabet kolluk kuvvetleri ve özellikle komünist partinin paramiliter güçleri tarafından yakıldı-yıkıldı; bu dinlere mensup on binleri aşan sayıda rahip, haham, şaman ve din insanı katledildi.
Cumhuriyetin 1924 anayasası ve sonrasındaki yasal düzenlemeleri, Kemalist söylemin ifadeleriyle ‘devrim yasaları’, devletin bütün yasal-hukuki ve askeri zor gücünü kullanarak (Kürtlere karşı yürütülen tedip-tenkil ve isyan bastırma katliamları, Şark Islahat Planı, Dersim kanunu, Rum ve Yahudilere karşı 1934 ve 6-7 Eylül olayları) tekçi-ulus inşası için, buna aykırılık teşkil eden etnik yapıların, İslam ve Alevilik başta olmak üzere inançların, mezheplerin, dini cemaatlerin inkar edilmesini, yeni ulusun ve dolayısıyla yeni kamusallığın bu inkar-imha üzerinden kurulmasını ifade ediyordu.
R. Sennett, modern ulus-devlet ve aydınlanmacı zihniyetin toplumsal/alana dayattıkları bu yıkımı, her tür modern toplum ve cemaat kuruluşunun bir tür “kardeş katli” olduğu tarzında değerlendirmektedir. Ona göre bu nedenle modern kamusallık, büyük oranda kamusal insanın çöküşüdür. (Bakınız Richard Sennett, Kamusal İnsanın Çöküşü, sayfa 371, Ayrıntı yayınları. 7 baskı. 2020-istanbul) Modern çağda her bir ulus inşası gerçek manada bir kardeş katli deneyimi/süreci oldu, olmaya da devam ediyor.
Özel ve Kolektif Haklar
Devletin kamusalı belirleme gücü, sadece yasal ve şiddet tekeli üzerinden de gerçekleşmez. Devlet, egemen kültürü de belirler ve kamusalda hakim olan semboller ve ‘dil’ üzerinden bunu gerçekleştirir.
Buna geçmeden önce, kamusal ve özel ayrımının mevcut durumda Kürt sorunu gibi kolektif kimlik ağırlıklı konuda iki açıdan sorunlara yol açtığını ve önerilecek çözümünde iki boyutu göz önünde bulundurması gerektiği açıktır. Kürtlerin entegrasyonunun, bir kimlik yani kolektif haklar konusu olduğu ortadadır. Kamusal alan, en azından şu anda esas alabileceğimiz tanımla sivil toplum ve devlet arasındaki ilişki ise, bu ilişkinin hem bireysel hem kolektif haklar boyutu vardır. Ancak burada kolektif haklar meselesini de dikkatle ele almak gerekir, zira bu boyut da bazı çıkmazlara sahiptir. Şöyle ki;
Modern kamusallığın yıkıma uğramasının ve devletin alanına bağlanmasının temel sebebi, atomize birey olarak vatandaş üzerinden kurduğu ulusu yegane kolektivite olarak esas almasıdır. Yani sanıldığının aksine, ulus-devlet kolektif haklar kavramını inkar etmemekte, ancak kolektif alanın hangisi olduğunu belirleme hakkını elinde tutmaktadır. Kolektif haklar talebini, aynı ‘ulus’ anlayışı ekseninde dillendirmek, aynı üniter ulusçuluğa götürecektir. Cumhuriyette, Kürt birey kendi ana dili ile veya Müslüman kadın kendi başörtüsüyle kamusala katılmaktan men edildiğinde, mevcut kollektif kimlikle çelişkili oldukları içindir. Zira devlet kamusal alanda kullanılan dili de sembolleri de hatta giyim kuşamı da belirleme hakkına sahiptir. Devlet bu otoriter kamusallık anlayışından geri adım atmadıkça, buna karşı kolektif ya da bireysel hakları savunmanın da bir mantığı olmayacaktır.
Mevcut otoriter ve üniter kamusalcılık, diğer yönüyle birey ve cemaat kimliklerine kitleleşme ve sürüleşmeyi dayatmaktadır. Burada temel sorun, modernist sistemin birey veya topluluk olsun ‘tikel’ dertler ile toplumsal dertler arasındaki köprüyü (Zygmunt Bauman,Siyaset Arayışı-Metis yayınları. 2000, İstanbul) yıkmış olmasıdır. Sorun sadece kolektif haklar talep etmek de değildir. Zira mevcut durumdan kollektif haklar tanınmış olsa bile, mevcut kamusal alan bu kolektif kimliklerin konuşma, ortak dertler etrafında buluşma düzlemi olamayacaktır. Kamusallık, bir köprü, bir iletişim ortamı olma özelliğini yitirmiştir. Egemen sistem, bireyleri ve toplulukları sürüleştirmiş, birbirine yabancılaştırmıştır. Bu yabancılaşma ve sürüleşme ortamında bireyler kadar kolektif kimlikler de Hobbes’çu “İnsan İnsanın Kurdudur” durumuna dönüş yapar ve kolektif kimliklerin gettolaşmasını, ‘mahalle’lerin birbirine düşmanlaşmasını izleriz.
Genel olarak da modern aydınlanmacı zihniyetin kolektivitesi, kitleleşmeye-kendine yabancılaşmaya yol açar. Faşizm ve komünizmin (reel sosyalist pratiğin) Tanrı mesabesine çıkardıkları toplum kolektivitesi, bireyin ve kamusal birimlerin inkarı oldu.
Modern sanayi uygarlığı, kitlesel meta üretimi yaptığı gibi, onun aydınlanmacı ideolojilerini de (ister liberal demokrasi ister real sosyalist pratik veya ister dini olduğunu iddia eden modernleşmeci Selefilik) zorunlu olarak ‘kitleler’ üretirler. Zira modern iktidar yapısı, rıza üretimi için toplumları/halkı ‘kitle’ye, yani entitesiz, iradesiz bir sürü varlığına dönüştürmektedirler. Kitle, herhangi bir otoriteye teslim olmuş kolektivitedir. Fakat aynı zamanda ortak kimlik yanılsamasıyla yaşayan atomize bireyler toplamıdır, fakat özünde bir kimliği yoktur.
Her kitleleştirme, aynı zamanda kitlenin kontrolü sorununu da beraberinde getirir ki ‘kitle ideolojileri’ ve modern politika kurumu (modern siyasal partilerden tutalım, seçim sistemi ve temsili demokrasi aygıtları) her şeyden önce bir kitle kontrol mekanizması yani iktidar aygıtıdırlar. Bu haliyle politika, halkın kendi kendini yönetmesi değil, özellikle siyasal partiler eliyle halkın kitleleştirilmesi-ehlileştirilmesi ve kontrol edilmesidir. Her türlü despotizm, burjuva sistemi veya sosyalist totalitarizm, kitle ideolojileri olarak bu karakteri özleri gereği sergilerler.
Entegrasyon Arayışında Bir Örnek
Şu an Kürt entegrasyonunun gerçekleşmesinin birincil şartı, devlet-egemenlikli kamusallık anlayışının terk edilmesi, demokratik toplumu engelleyen zihniyet ve kamusal-yasal maniaların ortadan kaldırılmasıdır. Kamusal alan gerçek manasıyla toplumsal alanı yansıtmalıdır. Eğer doğru manada yeniden yapılanacaksa bütün kültürel, etnik, dini-mezhebi sınıfsal, kadın-erkek kimliklerinin eşit ve özgür biçimde siyasal irade ve kültürel katılım yeri/zemini olmalıdır. Demokrasi, sadece siyasal değil, topluma dair bütün alanların kendini ifade ve örgütlenme/katılma imkanı olarak ele alınmalıdır.
Fakat en az bunun kadar önemli diğer husus ise, Kürt kamusallığının/kimliğinin kendi içinde demokratik zihniyet ve yapılanmayı oluşturabilmesidir. Kürt siyasal aktörleri, özellikle siyasal parti temsilleri halkı iradesizleştiren kitlecilikten kopmadıkça, demokratik bir niteliğe ulaşmayacaktır. Zira, kitleleştirilen bir toplumsal gerçeklik üzerinden demokratik toplum inşa edilemez.
Siyaset kurumu, ‘halkı’ bir özne olarak değil, siyasetin nesnesi ‘kitle’ olarak tasarladıkça- ki mevcut demokratik siyaset, ‘temsili’ demokrasinin sınırlarının içinde kalmakta ve bunu iradi olarak esas almaktadır- demokratiklik iddiası sadece bir manipülasyon olacaktır. Mesele sadece söylem olarak temsili demokrasi ile doğrudan demokrasi iddiası arasında değildir. Birçok pratikte, biçimsel olarak doğrudan demokrasi uygulamalarının da en az temsili demokrasi kadar kitleleştirici iradesizleştirici sonuçlar doğurduğu görüldü. Görünüşte doğrudan demokrasi mekanizmaları olsa da eğer doğru toplumsal iradeye dayanmazsa, aynı anti-demokratik duruşa kayar.
Sorun katılımın niteliğindedir. Temsili demokraside de katılım vardır ve kimi yerlerde bu, aktif olarak da tanımlanabilir. Ancak bu aktifliğin gerçek manada ‘aktiflik’ (öznelik, faillik) olmadığı açıktır. Kürt demokratik siyasetinin de içinde yer aldığı mevcut siyaset kurumunda kamusal-siyasal aktivite, devletli veya partili siyasal elitler tarafından belirlenmiş siyasal gündem seçenekleri arasında halkın/kitlenin pasif seçimi vardır. Bu ise, ‘politikanın yüce rahiplerinin her şeyi belirlediği, halkın kitleleştirildiği ve sadece pasif tercih haklarının bulunduğu (bu parti politikaları da olabilir, bir seçimde adayların merkez tarafından belirlenmiş olması ve halkın ancak bu zaten belirlenmiş adaylar arasından seçim yapması gibi) bu irade yanılsamasını demokrasi olarak tanımlamaktır.
Kamusal siyasetin demokratikleşmesinin en önemli göstergesi, siyasal konuşmanın öznesinin kim olduğudur. Mevcut kamusal siyasetin temel karakteri, halkın salt dinleyici olduğu, siyasal elitlerin ise aktif konuşmacı olduğu bir diktasyondur. Siyasal elit, kitleleştirdiği, pasif dinleyici kıldığı halk adına konuşmayı tekeline almıştır. ‘Halkın sesi olmak’ ifadesi slogan olarak güzel yankılansa da özünde halkın sessizleştirilmesidir. Bu haliyle siyasal partilerin gücü, her zaman toplumu ne kadar kitleleştirdiği ne kadar pasifleştirdiği ile doğru orantılıdır.
Mevcut Kürt siyaseti ve kamusal alanı, aşırı derecede politize olma, hemen her şeyin salt politik alana endekslenmesi sorunuyla da karşı karşıyadır. Doğru siyasal bilinç, kamusal siyasal alanı en geniş tanımı ile bir kültürleşme, toplumsallaşma ve iradeleşme imkanı olarak ele alması gerekirken; aşırı derecede politize olma, kamusal alanı yani halkı katı bir politik hiyerarşiye mahkum eder.
Bunun sembolik bir örneğini 2009 yılında Amed de yapılan Newroz alanında oldukça şatafatlı bir ‘protokol’ bölümünün inşa edilmesinde gördük. Protokol sistemi, Sümerlerden beri ‘sıradan halk’ ile ‘yüce devletli seçkinlerin’ keskin bir hiyerarşi ile birbirinden ayrışmasını ifade eder. Halen de bütün devlet seremonilerinde, resmi geçitlerde veya bayram kutlamalarında halk ile devlet elitlerini ayrıştıran ‘protokol sistemi’ bir amentü gibi esas alınır. Herkesin nerede duracağı çok keskin belirlenir. Bunun en ufak bir ihlali, yasal olarak ağır cezalara tabi tutulur.
Hem tarihsel boyutuyla hem de Kürt halkının son 50 yıllık özgürlük mücadelesindeki yeniden anlamlandırmasıyla en güçlü toplumsal özgürlük ve eşitlik idealinin sembolü olmuş, uğurda binlerce can verilmiş olan Newroz kutlamaları için yapılan meydanda, devletçi-eşitsizlikçi zihniyetin en çıplak uygulamalarından olan ‘protokol’ uygulamasının dayatılması açık bir zihniyet sapmasıdır. Söylem düzleminde ulus-devletçi sistematiğe, onun hiyerarşik, baskıcı, eşitsizlikçi uygulamalarına paradigmatik olarak karşı olduğunu iddia ederken kendi kamusal alanını inşa etmede elde edilen en ufak bir imkanda ulus-devletçiliğe öykünmek ‘halk ve elitler’ ayrışmasını meşrulaştırmak ve halen Newroz meydanında ki bu ayıbı giderememiş olmak ciddi bir sorundur.
Yoruma kapalı.