Özgürlük Ummakla Gelmez
Devlet ve toplum çelişkisi devlet yıkmak-devlet kurmakla hiçbir zaman çözüme kavuşmamıştır. Devlet ve toplumun demokratik entegrasyon temelinde uzlaşıya varması çözüm adına yeni bir yaklaşımdır. Felsefesini devlet-iktidar dışı alanda komünaliteye dayalı toplumsal özgürlük anlayışından almaktadır. Güncel olarak ise Kürt sorununun çözümü için çatışmalı zeminden hukuki ve siyasi zemine geçişi ifade etmektedir. Dolayısıyla toplumsal inşa esas olmakla birlikte asgari hukuksal ve siyasal olanakları gerektirmektedir.
Hukuki ve fiili süreç ilişkisi için şöyle bir diyalektikten bahsedilebilir: Toplum örgütlenip inşa pratiğini geliştirdikçe hukuki karşılığını da bulması mümkündür. “Barış olmadan toplumsal inşanın mümkün olmadığı” düşüncesi veya salt hukuk sınırlarında parlamenter temsile ve orta sınıfa dayalı siyaset anlayışı, inşa pratiğinin önünde engel olmuştur. Ne kadar talepkar olursa olsun devlete dayanan veya devletten bekleyen bu tür eğilimler atıl ve siyasetsiz kalınmasına yol açarak hukuki kazanımların da önüne geçmiştir.
“Demokratik entegrasyonu hukukla gerçekleştirmeyi hedeflerken “dilencilik” olarak tanımladığımız devletten her şeyi talep etmeyecektir. Komünler komünü olarak aktifleşip komünlere dayalı demokratik toplumu inşa ettikçe bunu hukukileştirecektir. Hukuki boyut kendiliğinden, çağrılarla gerçekleşemeyeceği gibi, devlet de getirip altın tepside sunmaz.”(1)
Bu nedenle PKK Kurucu Önderi Abdullah Öcalan, “entegrasyonun yüzde onu devletle yapılacaklardır, hukuki boyuttur; yüzde doksanı ise toplumsal entegrasyon yani fiili inşa boyutudur” diyerek toplumsal inşanın önemine dikkat çekmiştir.
Sorunların çözümünü tanrıdan, devletten, ağadan, beyden ve sürekli olarak başkasından beklemek “kul ve dilenci” anlayışıdır. Kapitalizmin toplumu bilinçsiz, örgütsüz, iradesiz hale getirmesi kadar devletçi anlayışa dayalı reel sosyalizm pratiği de beklentili insan çelişkisini doğurmuştur. Liberalizmin ve teknolojik olanakların yarattığı sahte özgürlük algısı ise “beklentili” insan tipolojisine maske olmuş ve kendi emeği ve bilinciyle toplumsal inşaya yönelmenin önüne geçmiştir.
Bu sorunların kaynağını irdelerken devlet-toplum ilişkisi ve çelişkisini doğru kavramak gerektiği ortaya çıkıyor. Bu konudaki muğlaklık sürekli devletten talep etmeye, bazen de hukukla her şeyi halledeceğini sanmaya yol açıyor. Kendini devlete bağlamak ve beklentiye girmek özgürlük karşıtlığıdır.
Hukuku Demokrasiyle Kuşatmak
Ulusal sorunun çözümünde ayrı devlet kurma mantığının aşılması, yerel demokrasiye dayalı çözümün önünü açmıştır. Bunun hukuki temele dayandırılması, anayasal-yasal güvencelere kavuşturulması reel siyasetin ve toplumun öz savunma mantığının bir gereğidir.
Hukukla toplum nerede buluşur nerede ayrılır diye sorulursa devlet ve toplum ilişkisinin benzeri bir sonuç karşımıza çıkar. Hukuk mücadelesi devletle ilişkiyi ilgilendirmektedir. Toplumun temel karakteri ise hukukla değil ahlak ve politikayla tanımlanır.
İlk kaynaklarından günümüze dek hukuk bir egemenlik aracı olarak tesis edilirken, toplum ancak örgütlü mücadelesiyle hukukta yer bulabilmiştir. Fakat hukuk tek başına toplumun, toplumsal hakların güvencesi olmamıştır; olması da beklenemez. Toplumsal örgütlenmeyle tamamlanınca hukuki güvenceler anlamlı hale gelir ve uygulanabilir.
Hukukun kaynakları hakkında bilgi veren teoriler çok çeşitli olsa da açık-gizli hepsinden çıkarılacak sonuç, hukukun toplumu devlete bağlayan bir araç olduğudur. Her dönem egemenlerin elinde bir silah olmuştur. Bu öz, günümüzde de değişmemiştir.
Türkiye gerçeğinde norm dışı devlet anlayışı var olan hukuk kurallarını da tanımadığından toplum açısından hukukun herhangi bir koruyuculuğu olmamış aksine her türlü bastırma, dağıtma, çürütme ve şiddete yol açmıştır. Devletin hukuk düzenine çekilmesi, norm dışı yapıların tasfiyesini gerektiriyor. Çünkü sorunların kaynağında bu vardır. Kürt halkını inkâr eden zihniyetin hukuk anlayışında çözüm yoktur, sadece kendi sorgulanamaz tekçi egemenliğini tesis etme vardır. Zaten bugüne kadar Kürt halkının karşılaştığı tek hukuk cezalandırma hukukudur. Bu yüzden hukuku tanımamıştır.
Türk’ten başka herkesi köle gören zihniyetin 1930’lu yıllarda kaldığı iddia edilemez. Günümüzde daha da derinleşen bir ırkçılık vardır ve çözüm arayışlarına rağmen Kürt halkını her alanda hedef yapmaktadır. Bununla birlikte bilinçaltına yerleşmiş bir “egemen ulus” anlayışı, bir nevi kendini üstün görme anlayışı vardır. Türkiye’de 1924’ten beri anayasa ve yasalar bu “üstünlük” psikolojisini tahkim etme üzerine kurgulanmıştır.
Bu akıl ve vicdan dışılık karşısında rasyonel düşünen norm devlet, hukuk dışına itilmiş halkların ve toplumsal kesimlerin hukukta yer bulmasının önünü açarak çatışma durumundan uzak durmayı sağlayabilir. Fakat bunun anlamı tüm hakların güvenceye alınması ve devlet eliyle gerçekleştirilmesi değildir. Hukuksal güvencelerin çerçevesi, farklılıkları olan toplumsal örgütlenmenin yaşamasına bağlıdır. Böyle olmayınca hukukta sadece egemen kesim yer alır. Devlet kendini hukukla tanımlar ama toplumun bunun neresinde olduğu hiç sorgulanmaz; sürü-kitle yaratmanın bir aracı durumuna düşürülür. Hukuk bir değer ifade edecekse çözümün önünü açmak ve çözümü güvenceye almak gibi bir rol oynamalıdır.
Roma bir hukuk devletiydi ama toplumsal değerlere düşmandı. Günümüz koşullarında hukuk devleti olmak toplumun kendi değerlerini yaşatmasına olanak tanıması, bunun önünde engel olmaması anlamına gelmektedir. Hukuk, bu anlamda toplumsal değerlere ters düşmeyen veya toplumsal mühendisliğe soyunmayan, toplumun kendini örgütlemesi ve barış içinde yaşatmasına fırsat verecek bir normlar dizisi şeklinde olmalıdır. Evrensel hukuk normlarının böyle bir anlamı vardır. Barışçıl düzeni koruduğu ölçüde hukuk anlamlı, değerli ve işlevlidir. Barışa değil çatışmaya, birleşmeye değil ayrışmaya vesile olan hukuk mantığı ulus-devletlerin tekçi-faşizan zihniyetinden doğmuştur.
Hukuk temel sorunların barışçıl şekilde çözümüne ve barışçıl düzenin korunmasına vesile olduğu kadar, devlet-yurttaş ilişkilerini de “anayasal vatandaşlık” kapsamında demokratik bir çerçeveye kavuşturmak zorundadır. Bunları sağlamayan bir hukukla devlet-toplum ilişkileri çatışma-isyan-bastırma zemininden çıkarılamaz.
Yerel Demokrasiyi Garantileyen Hukuktur
Ulus-devletlerin tekçi ve merkeziyetçi anlayışları, büyük toplumsal sorunların ve çatışmaların kaynağıdır. Çözüm olarak dünya genelinde yerelleşme eğilimleri güç kazanmış durumdadır. Üniter bir devlet olan Fransa bile hukukunda yerellere daha fazla hak tanıyarak 36 bin belediye ile belli bir denge sağlamıştır. Küçük bir topluluk, hatta on kişilik bir mezra bile belediye-komün kurma hakkına sahiptir. İtalya’da 8 bine yakın belediye vardır. Belediyelerin çokluğu bir başına demokratikleşme anlamına gelmese de yerel yönetim anlayışını göstermesi bakımından önemlidir. Ancak belediyelere tanınan yetkiler ve toplumun katılım mekanizmaları daha önemli bir durumdur. Buna birçok ülkede valiliğin seçimle belirlenmesi veya özerk bölgelerin oluşturulması da eklenmiştir.
Aşırı merkezileşmiş yapıların hem devlete hem de topluma ağır bir yük oluşturduğu açıktır. Türkiye’deki durum biraz daha ağırdır. Çünkü Cumhuriyetin kuruluşuyla bağlantılı köklü demokratikleşme sorunları vardır. Yeni yüz yılda Cumhuriyetin demokratikleşmesi demokratik entegrasyon sayesinde gerçekleşebilir ve hukuk bunun en temel boyutunu oluşturmaktadır.
Çözümün hukuksal boyutu tarihi yanlışlara son verme ve demokratikleşmede belirleyici olacaktır. Ancak topluma dair tüm sorunların hukukla çözülmesi mümkün değildir. Böyle yaklaşılırsa toplumun devletin uzantısı olmasından başka sonuç çıkmaz ve bunun adına demokratikleşme denilemez. Bu tür beklentiler de hiçbir zaman karşılığını bulamaz. Fakat devlet ve toplum ayrımına dayalı bilinç neyin nerede kesiştiğinin, sorumluluk anlamında neyin ne kadar devlete ne kadar topluma düştüğünün farkında olarak hareket eder ve hukuk mücadelesini de gerçekçi bir zemine oturtulur. Bu anlayışta devlet ve hukuk reddedilmez.
Tüm çatışmalara rağmen demokrasiye duyarlı hukuk anlayışı, dünyada genel bir eğilim halini almaktadır. Devletlerin kendini buna göre revize etme arayışı görülmekte; bunu başaramayan ülkelerde krizler ve bu krizlere bağlı olarak sağcı-faşist hükümetler başa gelmektedir.
Kapitalizme Karşı Yerel Demokrasi
Toplumsal mücadele geliştikçe kapitalizm, yerine göre faşizmi devreye koymakta, yerine göre liberalizmin bayraktarlığında ‘hukuk devleti’ gibi formülleri devreye koymaktadır. Ancak küresel hegemonya peşinde koşarken genel eğilim esnek stratejiler izlemektir; katı despotik, baskı ve şiddete dayalı otoriter stratejiler yerini yanıltıcı gönüllülük stratejilerine bırakmaktadır. “Olumluluğun şiddeti, dijital sürüleşme, enfokrasi”(2) gibi kavramlarla ifade edilebilecek yeni egemenlik tarzları hükmünü icra etmektedir. Böylece tüm toplumu etkisine alabilecek bir modernite geliştirilmektedir.
Kapitalizm yapısal krizlerine karşı kendi modernitesine esneklik kazandırarak varlığını sürdürmeye çalışıyor; böylesi bir ortamda devletlerin toplumla uzlaşma arayışı kaçınılmaz olmaktadır. Toplum açısından da kendini inşa etmek esasken devletle sorunları diyalog ve hukuk kanalıyla çözüme kavuşturmak çağdaş bir yöntem olmaktadır.
Zygmunt Bauman “katı moderniteden akışkan moderniteye geçişe yol açan beş ayrı ama birbiriyle ilişkili gelişme tanımlar.
İlk olarak; ulus devletler artık toplumun “temel taşıyıcı yapı”sı değildir; günümüzde ulusal hükümetler yurt içinde ve yurt dışındaki olaylar üzerinde az etkiye sahiptir.
İkinci olarak; küresel kapitalizmin ilerlemesi ve çokuluslu ve uluslar ötesi şirketlerin çoğalması devlet otoritesinin merkezini yitirmesiyle sonuçlanmıştır.
Üçüncü olarak; elektronik teknolojiler ve internet neredeyse anlık, uluslar ötesi iletişim akışına imkân tanımaktadır.
Dördüncü olarak; toplumlar her zamankinden fazla riskle karşı karşıyadır; güvensizliklerle ve potansiyel tehlikelerle boğuşmaktadır.
Beşinci olarak; dünya çapında insan göçünde önemli bir artış yaşanmıştır.”(3)
Bu olguların Ortadoğu’ya yansıması katı-statükocu devlet anlayışının aşılmasını beraberinde getirmekte ama çatışmalı durumlara son verme becerisini de göstermemektedir.
Ortadoğu Hukuka ve Demokrasiye Muhtaçtır
Binlerce yıllık etnik ve mezhepçi çatışmacı kültürüne ek olarak Ortadoğu, kapitalist hegemonyacılığın savaş alanına dönmüşken sorunları diyalog ve siyasi yöntemlerle çözme anlayışını savunmak kolay değildir. Fakat halkların ihtiyacı olan tam da böylesine çözümleyici olan, halklar lehine kalıcı sonuçlar doğuracak anlayıştır.
Ortadoğu halklar, dinler, kültürler bahçesidir. Bu zenginlik toplumları güçlendirmeliyken egemenlerin politikaları nedeniyle çatışma vesilesi olmuştur. Bu yüzden sorunlarını çözebilme kapasitesi neredeyse yok edilmiştir. Halkların ve tüm farklılıkların hukukunu tanımayan statükocu devletler sistemi çağımızda yerle bir olmaktadır. Toplumsal farklılıkları bastırarak, yok sayarak herhangi bir devlet ayakta kalamaz. Buna karşılık halkların tercihi yerel demokrasiden yanadır ve Özgürlük Hareketi buna öncülük yapmaktadır.
Bu eğilim, devlet yıkma-kurmaya dayalı iktidarcı-devletçi çatışmacı kültür yerine yeni bir toplumsal mücadele anlayışını Ortadoğu’dan tüm dünyaya yayma, geliştirme iddiasını taşımaktadır. Demokratik toplumcu sosyalizm felsefesinin yeni kuramsal ve moral değerleri bu çözümleyici anlayışa dayanmaktadır.
İnsanlık adına adeta en güzel ütopyaların gerçekleşme şansını yaratan bu toplumcu anlayış bizzat toplumun kendini inşa etmesini esas almaktadır. Bunu devletten beklemek kendini politikadan, iradeden, yönetim olgusundan yoksun bırakmak anlamına geliyor. “Dilenci” kavramı bunu ifade ediyor. Bunun altında ya siyasete devletin anladığı gibi anlama ya da reformist bile denilemeyecek bir boyun eğiş, bir işbirlikçilik vardır. Dile getirilen talepler ne kadar radikal veya maksimalist görünürse görünsün bunun anlamı kendi kişisel çıkarını veya örgütsüz, iradesiz duruşunu toplumsal talep altında gizlemedir.
Hele ki bu devlet norm dışılıkla kuşatılmışsa “beklentili olmak” büyük bir yanılgıdır; deyim yerindeyse koyunun kasaptan beklentisinden farklı değildir.
Toplum açısından hukuk bir yere kadar sorunlara çözüm olabilir; daha doğrusu sorunların çözülmesine engel oluşturmaması beklenir. Baskıya, şiddete, darbeciliğe geçit vermemesi, ifade ve örgütlenme özgürlüğüne olanak tanıması ve demokratik siyaseti güvence altına alması hukuk için temel çerçeve olabilir. Devlet ve toplum ilişkileri bu sayede şiddetten uzak tutulabilir. Fakat toplum açısından bunlar sadece kendini şiddetten uzak şekilde örgütleyebilmenin zeminidir. Asıl toplumsal işler ve inşa, toplumun kendi eliyle gerçekleştirilebilir.
Sadece hukuka dolayısıyla devlete dayanılırsa toplum kendisi olmayı ve kendini yönetmeyi başaramaz. Hukuki bir kavram olan eşitlik bile sadece hukukla gerçekleştirilemez. Demokrasiye en duyarlı hukuk da olsa genel bir eşitlik sağlamanın ötesine geçemez. Örneğin kadın-erkek eşitliğini hangi yasa sağlayabilir? “Kadın-erkek eşittir” denilse bile erkek karşısında eşitlik sağlanamaz. Çünkü kadının erkekten farklı özellikleri ve ihtiyaçları vardır. Hukuksal eşitlik bu duruma bir cevap oluşturamaz. Modern kanunlarda görüldüğü gibi doğum yapan kadına bazı haklar tanımak dışında bir farklılığı olmaz. Farklılık temelinde eşitlik yoksa demokrasiden bahsedilemez. Benzer durum halklar açısından da geçerlidir. Farklılıklar temelinde eşitlik halkların, inançların, kültürlerin bir arada yaşamasını sağlayabilir fakat ağır tarihsel sorunlar karşısında “iyileştirici, uzlaştırıcı, barıştırıcı” bir yöntem olarak pozitif ayrımcılığın da düşünülmesi gerekmektedir.
Yasallığın Olmaması Kürt İnkarıdır
Türk, Kürt ve diğer tüm halklar eşittir, eşit haklardan yararlanır denilecek olsa bile yüz yıldır inkâr-imha kıskacında her türlü tahribatı yaşamış olan Kürt halkının eşitliğini sağlayamaz. Bunlar ancak toplumun örgütlü çabasına bağlı olarak geliştirilebilir. Fakat yüz yıllık inkarın aşılması için de yasallık kritik bir eşik anlamına geliyor. Buna “barış yüz yılına geçiş yasası” denilmesi anlamlıdır.
Yani toplumsal inşayı esas almak demek, hukuk mücadelesi vermemek, önemsememek, bir yana bırakmak anlamına gelmiyor. Demokratik entegrasyon ve çözüm hukuksal bir temeli zorunlu kılmaktadır. Çünkü ortada yasa dışılık, yasa dışına itilmişlik vardır ve bu da her türlü yasal kovuşturmaya, baskıya, şiddete, komploya vesile olmaktadır.
Kürt halkı açısından sadece baskıya-şiddete vesile olmamış daha da önemlisi ve hepsinin kökeni olarak “yok sayılmaya” kadar gitmiştir. Durum böyle olunca hukuki tanınma Kürtler açısından temel haklardan önce varlığın kabul edildiğinin sembolü ve güvencesi olmaktadır. Bu nedenle önemsenmektedir. Eğer gerçekten çözüm isteniyorsa bunun en açık kanıtı hukuki tanımadır. Çözüm değil de oyalama, oyun varsa işin içinde yasallık için fırsat verilmeyecektir. Bu konuda hukuk mücadelesi verilmelidir. Kürt sorununun hukuki-siyasal zeminde çözümünden bahsedilecek ama inkâr anlamına gelen hukuki tanımama sürdürülecek! Bu çelişki var olduğu müddetçe Kürt sorunu çözülemez. Bunu sadece norm dışı devletin bir tutumu olarak da değerlendiremeyiz. Kürt varlığı hukuki güvenceye alınmadan norm devletin farkı da ortaya çıkmaz. Bu durumda Kürt halkının “yasa yoksa komplo vardır” diye düşünmesi haksız olmayacaktır. Çünkü yasal tanımama Kürt sorunun ve çözümsüzlüğünün kaynağıdır; yasa dışılık sadece çatışmaya değil her türlü komploya da fırsat veriyor. Uluslararası komplo böylesi bir zeminde gelişmiştir. Yasallıkla uluslararası komploya da son verilecek, İmralı tecrit ve işkence sistemi tüm sonuçlarıyla ortadan kaldırılacaktır.
Hukuki güvence diğer parçalardaki ve yurt dışındaki Kürt halkı için de belli bir güvence ve çözüm oluşturacaktır. Çünkü Türk devletinin Kürt halkını tanıması diğer parçalar için de belirleyici önemdedir. Türk devleti yasal güvence oluşturmadıkça diğer devletlerin politikaları da değişmemektedir. Yasal tanımama durumu sadece Kürt halkını değil Türkiye’deki tüm toplumu ve diğer etnik, inançsal yapıları da olumsuz etkilemektedir. Ayrıca Kürt halkını yasal tanınmaması tüm diğer yasa dışılıklara da zemin sunmaktadır.
Hukuksal boyut sorunun çözüm yoluna girdiğinin göstergesi olacaktır. Fakat toplum kendi güvencelerini de oluşturmak zorundadır. Şöyle ki, devlette norm dışılık (fiili devlet) her türlü şiddetin, kirlenmenin, yolsuzluğun, haksızlığın kaynağı olurken toplum açısından sadece norma-hukuka bağlanmak ise iradesizliğe, boyun eğişe götürür.
Devlet açısından norm, toplum açısından ise fiiliyat daha önemlidir. İkisinin kesiştiği noktada şiddete dayalı çatışmalar hukuk ve siyaset yoluyla önlenebilir.
Devletin rasyonaliteyi esas alarak farklılıkları kabul etmesi, toplumun ise devlet yıkıcılığı yerine toplumsal inşa pratiğine yönelmesi bir uzlaşma zemini oluşturabilir. Günümüzde buna şans tanınmak istenirken gerekli hukuksal düzlemin tam anlamıyla yaratılamaması ve öte yandan toplumsal inşaya tüm boyutlarıyla girişilememesi temel bir sorun olmaktadır. Gündemde olan “çerçeve, kod veya kök yasa” olarak tanımlanan yasa, hukuksal sorunun çözümü açısından bir başlangıç oluşturabilir. Bu kök yasanın onarıcı, yapıcı olması beklenirken dallanıp budaklanması toplumsal inşanın geliştirilmesine bağlıdır.
Varoluşsal Bilinçle Kendini İnşa Etmek
Komünaliteye dayalı toplumsal inşanın geliştirilememesi, devletten beklentili olmak gibi oldukça geri anlayışlara da kaynaklık yapan daha derin bir soruna işaret etmektedir. PKK Kurucu Önderi Abdullah Öcalan bu sorunu varlık bilincinin, varoluşsal bilincin yetersizliğiyle tanımlamıştır: “Ontolojik bilinçten önce sosyolojik bilinç gelişirse, reel sosyalist sonuç ortaya çıkar… Varlığın sürmesi oluşla mümkündür. Oluş halindeki varlıktan bahsettiğimizde zaman doğmuş demektir. Oluş varsa, bir yerde iki farklı çiçek mevcutsa, orada varlık ve zaman var demektir. Oluşun olmaması hem varlığın hem de zamanın yok olduğu anlamına gelir. Oluş varlığın farklılaşma, formlaşma halidir. Oluşum halinde olmayan varlık olmayan varlıktır, olmayan zamandır.”
İnsan kendini inşa eden bir varlıktır. Olup bitmiş, mutlak, kesinlikli bir varlık tanımlaması insan için geçerli değildir. Bu yaklaşım determinist-özcü bir yaklaşım olup zaman ve mekândan kopuk, dogmatik siyaset tarzının da kaynağıdır. İnsan ve toplum için sürekli oluş hali, sürekli inşa geçerlidir. Yani inşa denilince sadece egemenlerin bozulmaya uğrattığı toplumsallığın yeniden kazanılması anlaşılmamalıdır. Bu da vardır ama ondan önce insanın varoluşsal özellikleri ve sürekliliğinin farkında olmak gerekiyor ki, inşa ve inşa tarzı konusunda bilinç derinliği sağlanabilsin.
Pozitivist epistemolojiyle hareket edildiğinde varoluşçu toplumsal bilinç bireycilik, tarihsizlik ve kendiliğindenlik şeklinde yorumlanabiliyor. Bundan kurtulmak için Şeyh Bedreddin’in kitaplarını nehre atması gibi bir yöneliş gerekiyor. Yani farkındalık için verili bilgi yapılanmalarının aşılması, ontolojik bilincin kaynağı olan komünaliteye ulaşılması zorunludur.
Adım Adım Komünlere Doğru
Komünalite insanın, toplumun varoluş tarzıdır. Yine insan varoluşsal olarak ekolojiktir. Bu konulardaki sorunlar sonradan gelişmiştir. Buna cinsler arası sorunun kaynağı olan erkek egemenliğinin de sonradan geliştiği eklenirse insan olmakta ısrarın neden sosyalizmle, komünaliteyle, ekolojiyle ve kadın özgürlüğüyle özdeşleştiği daha iyi anlaşılmaktadır. Bunlardan uzaklaşmak insanlıktan uzaklaşmaktır. İşte bunu kendine dert edinen insanın toplumsal inşaya yönelmeme gibi bir sorunu olamaz. Bundan kaçmak gerçekten insanlıktan kaçmaktır.
Kapitalist modernitenin kararttığı bilinç ve liberalizmin aldatıcı tuzakları yüzünden komünalitenin varoluşsal değeri görülmemekte ve soyut, neredeyse uzak bir hayal gibi yaklaşılmaktadır.
Komünaliteye dayalı inşayı hayal ürünü saymak insanın varoluş tarzını inkâr etmektir. Neye nereden başlayacağını, ne yapacağını bilmemek de bununla ilgilidir. Toplum zaten komünalite demektir. İnsan komünalite demektir. Mühendislik projesi değildir ki topluma matematiksel yaklaşılsın! Topluma üstten yaklaşmak, soyut veya genellemeci yaklaşmak, bir yerden başlayıp adım adım ilerletmek yerine toptancı yaklaşmak, söyleyince olacağını sanmak, somut örgütlenme alanına dönüştürmemek niyetlerin ötesinde toplumu devlete mecbur bırakmak gibi bir sonuca yol açmaktadır.
Devletten beklentili olup çözümü sürekli ertelemek toplumu çeşitli çürütücü faaliyetler karşısında da savunmasız bırakmaktadır. Etik, estetik ve onursal değerlerini yitirmekle karşılaşan toplumun inşa dışında hayati bir çalışması olamaz. Varlığın inkarına karşı ne kadar büyük öfke gerekiyorsa özgürleşme süreci olan toplumsal inşaya da o kadar aşkla sarılmak gerekiyor. İnşa olmadan özgürlük sağlanamaz. Yanlış bilinç ve modernist yaşam anlayışıyla da inşa sağlanamaz. Bunları yan yana getirdiğimizde devletle, hukukla yapılabileceklerin çok az, toplumun yapabileceklerinin ise çok fazla olduğu daha iyi anlaşılır. Dolayısıyla toplumun hukuka gözünü dikip beklemesi yerine komünalitesine hayatiyet kazandırması gerekiyor. Bunun varoluşsal bir değer olduğu anlaşılmak durumundadır. Toplum varlığını örgütlenmeye borçludur. Örgütsüz bir toplum karakter kazanamayacağı gibi demokratik iradesini gerçekleştirebileceği formasyondan da uzak durur. Dünyanın en büyük acılarını yaşamış ama aynı zamanda en büyük direnişlerle ve kültürel değerleriyle bilinç ve moral kazanmış bir halkın örgütlenmeme, örgütsüz kalma gibi bir sorunu olmamalıdır. Devlete-hukuka bakarak değil kendine güvenerek sorunların üstesinden gelinebilir.
Abdullah Öcalan’ın dediği gibi “Çözüm ‘komün’dedir.” Hem ontolojik hem sosyolojik gerçeği içerir ve geleceği ifade eden sosyalist örgütlenmeyi, ideali esas alır.” Bunun için farklılıklara ve kendini yönetmeye dayalı demokratik ulus bilincinin zihinlerde yer etmesi; politikaya, pratiğe dönüşmesi, değişim-dönüşüm ve yenilenmenin bu anlayışla gerçekleştirilmesi gerekiyor.
Siyasallaşmak Demokratik Ulus İnşasıdır
Demokratik uluslaşma siyasallaşmayı şart kılıyor. Siyasallaşmayan bir toplum kavim, kabile ve hatta aile sınırlarını aşamaz. Siyasallaşmak, toplumsal parçalanmayı aşmak, birlik ruhuyla örgütlenmektir. Yine demokratik uluslaşmada siyaset elitleri oluşturmak değil toplumun siyasallaşması, bunun için örgütlenmesi, irade haline gelmesi esastır. İnsanda beyin nasıl bir rol oynuyorsa toplumda da siyasallaşma aynı rolü oynar. Siyasetsiz kalmak, siyasallaşmaya ilgisiz yaklaşmak akıldan ve iradeden yoksun kalmaktır.
Demokratik entegrasyon siyasallaşmayla paralel yürüyebilecek bir süreçtir. Entegrasyonu sadece hukukla oluşturacağını sanmak, siyasallaşmayı da parlamenter mücadeleyle özdeşleştirmek liberalizmin akıllara yerleştirdiği bir yanılgıdır. Bu yüzden tüm sorunların sadece hukukla halledilmesi; devletin kabulü esas alınıyor ve toplumsal inşaya gereken ağırlık verilmiyor. Bu yanılgıdan çıkıldığında toplumsal inşanın bir dakika bile ertelenmesi diye bir sorun yaşanmayacağı gibi hukuki mücadelenin de zemini oluşturulur.
Erteleyici, beklentili yaklaşımlar aşıldığında yerelden demokrasiyi örmek, hakiki bir siyasallaşmaya vesile olacağı gibi toplumsal inşanın da ete-kemiğe bürünmesini sağlayacaktır. Toplumun gücü sayesinde de yasaların değiştirilmesi mümkün olacaktır.
Yerellere dayalı toplumsal inşa, çözüm için yürütülen sürecin de temel dayanağıdır. Her şeyin üstten halledileceğini sanmak yanlıştır; ki bu anlayışta da merkeziyetçilik vardır. Devletçi mantığın bir türevi olan merkeziyetçilik sorunların çözümünü engellediği gibi sürece aşırı şüpheyle bakmaya ve inançsız, iddiasız yaklaşmaya yol açıyor.
Merkeziyetçi ve milliyetçi akıl “devlet adım atmadı, süreç anlamsızdır” gibi indirgemeci bir yaklaşımla karamsarlık yayabiliyor. Süreç kendi emeklerimizle şekillenecektir. Demokratik zihniyetteki insan bu konuda net olur, devletten beklentiye girmez, görev-sorumluluklarını başkasına havale etmez. Yasal güvenceleri de ancak mücadeleyle elde edeceğini bilir.
Yasal Güvence Olmazsa Çözüm Olmaz!
Kürt sorununun çözümünde hukuki boyut devletin samimiyet testidir. Meclisteki partilerin bir kısmı yüz yıllık bu tarihi soruna eğilmek yerine suni gündemlerle büyük bir sorumsuzluk örneği sergiliyor. Hükümet sorumluluklarını yerine getirmiyor. Bu durumda toplumsal mücadele büyütülmek zorundadır. Üstelik Türkiye halen 12 Eylül darbesinden kalma bir anayasa ile yönetiliyor. Çözüm yasaları kadar darbe anayasasının değişmesini istemek de son derece meşrudur.
Toplumsal inşa ve hukuki mücadele diyalektiği barış ve demokratik çözümün nasıl gelişebileceğini öğretmektedir. Yasada yer istemek “devletten beklentili” olmak anlamına gelmiyor. Bu basitçe bir hak istemek değil bir halkın soykırımdan çıkışının sembolüdür. Fakat toplumsal mücadele vermeden sadece yasalar değişsin demek “devletten beklenti” halini anlatıyor ki bu durumda herhangi bir olumlu gelişmenin yaşanacağını düşünmek de ham hayaldir. Tam olarak çözüm yoluna girilip girilmediği bile belli değildir. Barış mücadelesi toplumsallaşmadan yasal güvenceler sağlanmayacak; yasal güvenceler oluşmadan da çözüm yoluna girildiği iddia edilemeyecektir.
Çağdaş çözümün diyalogla gerçekleştirilebileceği söyleniyor ama diyalog bile yasadışı şekilde yapılıyor. Bu durum süreç açısından bir handikaptır. Toplumsal dinamizmin önemi de burada ortaya çıkıyor. Ne kadar toplumsal dinamizm, inşa o kadar çözüm, o kadar hukuki güvence, o kadar barış formülü geçerlidir.
Bu nedenle toplumsal inşa ile hukuk mücadelesini çok fazla birbirinden ayırmamak gerekiyor. Devletin yapacakları yüzde onluk bir kısmı oluştursa da bunu yaptırabilmek bile daha örgütlü ve kapsamlı bir hukuk mücadelesini gerektiriyor. Bu anlamda hukuk mücadelesini de demokratik toplumsal inşanın önemli bir boyutu olarak görmek gerekiyor.
Kaynakça
1-Abdullah Öcalan
2-Byung Chul Han
3-Sosyoloji Kitabı-Kolektif
Yoruma kapalı.