Entegrasyon, kök olarak Latice’deki “integer” kelimesinden türeyen, Fransızcaya da “intégration” olarak geçen (bütünlemek) fiiline dayanır. Anlam olarak “bütünleşme, uyum sağlama” olarak bilinir. Türkçedeki karşılığı da Fransızcadan alınmış olup, anlam olarak aynıdır.
Bu kavramdan yola çıkarak aslında tüm bir evren ve toplum tarihini ele almak mümkündür. Tüm canlıların hatta dünyanın oluşumu olarak adlandırılan birinci doğa ve insanın insanlaşmasıyla beraber oluşturulan ikinci doğa aslında bir entegrasyon halidir. Nasıl ki evrende her madde birbiri ile ilişki, çelişki ve etki halindeyse, birinci ve ikinci doğa da birbiriyle aynı ilişki, çelişki ve etki-tepki durumlarıyla gerçekleşmiştir. Birbirini tamamlayan, bütünleyen, uyum sağlayan ancak aksi durumda da birbiri ile mücadele eden; “özne”nin kendi dışındaki “hastalık”ları yok etme, daha doğrusu bastırmaya çalışma mücadelesidir.
Çokça tartışılan insan ve toplum hakikati, tamamen bu gerçek üzerine inşa edilmiştir. İnsan türünün diğer türlerden kopuşunu, ayakta ve hayatta kalma mücadelesini “doğal entegrasyon” olarak ifade etmek mümkündür. Çünkü doğa, canlı varlıkların ve türlerin ihtiyaçlarına göre değil; kendi döngüsü içerisinde, sürekli bir değişim ve dönüşüm rotası oluştururken, canlıların da doğaya uyum sağlaması gerekmektedir. Birçok canlı türü değişen doğa karşısında değişim-dönüşümü gerçekleştirerek ayakta kalmıştır. Canlı varlığın serüveninin sudan başlayıp karada, evrimsel dönüşümlerle devam etmesi de bu entegrasyonun bir yansımasıdır; varolan ile bütünleşme, uyum sağlama ve aynı zamanda kendi olma hali.
Gelişen zihin ve beden diyalektiği insan türünü topluluk yaşamına doğru götürür. “Kom” yaşamına, diğer bir ifadeyle “kombûn” olma hali, insanlığın doğal entegrasyondan çıkışını ifade eder. “Kom” olma hali, inşa etme gücü ve doğa içerisindeki yaşamsal zorluklar karşısında oluşturulan bir özsavunmadır. Maddi olanı da kapsayan ancak onun da ötesine geçip aşkın duruma gelmiş olan insanın, “anlama ve anlamlandırma” ihtiyacının yarattığı boşlukları doldurma istemi olarak da anlaşılması gerekir. İnsan salt fiziki bir değişim-dönüşüm olayı değildir. İnsanı “insan” olarak tanımlamamıza neden olan asıl durumlardan biri de diğer türlerden farklı olarak düşünce gücü ve dilin gelişimidir. Buradan yola çıkarak “insanın bir hayvan olduğu doğrudur, ama hayvandan başka bir şey olmadığı doğru değildir” demek yanlış olmayacaktır. (George Gaylord Simpson, Evrimin Anlamı)
Doğa-Kadın Diyalektiği
Toplumsallığa giden yolda, tarihsel sosyoloji bize kadının doğa ile kurduğu bütünlüğün ne kadar önemli bir yerde durduğunu söylemektedir. Evren nasıl ki bir bütünün çelişkili parçalarının yarattığı muazzam bir senfoni ise, canlı yaşam da bu ikilemi kadın ve erkek cinsi üzerinden şekillendirip somutlaştırmıştır. Kuşkusuz bu ikilem salt insan türüne ait değildir. “Farklılık” diye adlandırabileceğimiz bu durum, tüm canlı yaşamın milyonlarca yıl kendini var kılmasına, şekillendirmesine ve çoğalıp zenginleşmesine neden olmuştur. Farklılık veyahut farklılaşma, canlıların var olmasının en temel nedeni ve aynı zamanda amacıdır. Çünkü her “şey” bir değişim ve dönüşüm içerisinde var olabilir. Bu, varoluş için en temel ilkedir. Bunun aksi olan stabilite veya durağanlık yaşam dışıdır ve doğada bunun yeri yoktur. Durağanlık, gelişmeme, dönüşmeme hali bir ölüm halidir ki o da kendi içerisinde bir değişim-dönüşümü ifade eder.
İkilem diye adlandırabileceğimiz bu yaşamsal döngü, varoluşun bizzat kendisi olmaktadır. Çünkü varoluş için temel olan şey ikilemlerin çatışması ve çelişmesidir. Kavga olmadan yaşam mümkün değildir. Bunu tez-antitez ve sentez olarak da ele almak mümkündür. Her tez kendini var etmek için antiteze ihtiyaç duyar. Çünkü onun varlık nedeni karşıtının varlığıdır. Karşıt ile yaşanılan buluşma, onu, artık tez olmaktan çıkarıp bambaşka bir şeye, yani “senteze” dönüştürecektir.
Doğa temelde dişil özellikler taşır. Bunun için birçok özellik, ortaklık sayılabilir. Doğanın dişiliğinin form kazanmış hali olarak da “kadın” gerçekliği karşımıza çıkar. Bu biyolojik bir olay değildir sadece, bilimsel, tarihsel ve sosyolojiktir. Suyun altında gelişen ilk tek hücreli canlılardan başlayan ve kendi kendini çoğaltan (eşeysiz üreme) bir varoluştan söz ediyoruz. Zamanla gelişen evrimsel süreç ile bu hücre ikiye bölünerek farklılaşmış ve iki farklı cins açığa çıkmıştır. Bu doğal bir bölünmedir. Yaşamın zenginliğinin, çeşitliliğin ve renkliliğin temeli de ilk kez burada atılmıştır. İşte tam olarak burada insanlığın serüveni de başlamış olacaktır
Kastik Şiddet ve Doğalın Yıkımı
Doğal entegrasyon sürecinden başarı ile çıkan, ayakta ve hayatta kalmayı başaran insan türünün bir sonraki evresi, birlikte yaşam dediğimiz “komünal” tarzda seyredecektir. Birlikte yaşam, aynı zamanda insanlığın geçmişten ve doğadan aldığı derslerin sonucudur. Doğanın fiziksel anlamda belki de en zayıf türlerinden olan insan, “kom” yaşamı ile toplumsal yaşama da adım atar. Doğada yalnız varlığını sürdürmek “ölüm” demek iken, “kom” yaşamı ile gelişen zeka ve olaylar arasında kurulan kolerasyon, insanlığa başka bir entegrasyon aşamasına götürmüştür: toplumsal entegrasyon. Bu tanım, doğanın içerisinde oluşturulan ikinci doğanın da tanımıdır. Tarihin seyri de bundan sonra başka türlü seyredecektir.
İlk komünal yaşam, klan dediğimiz toplumsal formlarda karşımıza çıkar. Yüzbinlerce yıl klan toplulukları halinde yaşayan insanlık, büyük bir tarihsel birikimi de oluşturur. Tüm bu birikimleri bugün “komün” olarak adlandırıyoruz. Hem fiziki yaşamsal ihtiyaçlar hem de bir arada yaşamanın gerekliliği olan ortak duygu-düşünce ve anlam birlikteliği, ilk komünal yaşamın temelini oluşturmaktadır.
Klan halindeki yaşam, belirli iş bölümleri gerektirdiğinden erkeğe düşen pay genel olarak avlanma olur. İş bölümleri esnek olmakla beraber genel geçer doğru bu yöndedir. Av ve avcı arasında gelişen duygu ve düşünceler, bizi, Abdullah Öcalan’ın müthiş tanımına götürür: Kastik katil.
Kastik katil dediğimiz şey tam olarak komün yaşamından sapan insan (erkek) demektir. Komün yaşamından sapan/sapmak isteyen erkek avcının ilk icraatı da kadına saldırmak olacaktır. İlk obsidyeni bulan atalarından kalan miras ile iktidarsal oluşumlara giden yolu döşeyen kastik grupların düşünsel ve fiziki sapmaları, doğal ve toplumsal ikilemi (entegrasyon) bozmuş ve krizlerini günümüze kadar taşımıştır. Ancak bugünü anlamak istiyorsak önce kastik katili ve onun toplumbozuculuğunu irdelemek gerekmektedir.
Kastik katil emarelerine ilk rastlanılan yer olan Göbeklitepe (Girê Mirazan-Dilek tepesi) bu konuda oldukça çarpıcıdır. M.Ö.12. bin yıla kadar giden bir tarihe sahip olan Göbeklitepe’nin kurucularının kastik katil temsilcileri olduğu gerçeğe daha yakındır. Neolitikten önce kurulan bu tapınak yerleşkenin kurucularının erkek olduğu, çok fazla erkek ve erkeğe ait sembollerin olması, kadına dair çok az simgenin olmasından ötürü çıkarsama yapmaktayız. En büyük sütunlarından birinde elleri önünde bağ kurmuş erkek motifinin olması da bu tezi doğrulamaktadır. Kuşkusuz üzerindeki hayvan motifleri halen dahi totem inancının varlığına işarettir. Bilindiği üzere totem, ilk çıkışı itibariyle, kadının toplumsal kural ve yaşam anlayışının hem soyut hem de somut bütünlüğünü ifade eder. Bir şeylerin doğallığını korurken, bir şeylerin de bozulduğunun ispatıdır Göbeklitepe.
Göbeklitepe kültürünün, henüz net olmayan nedenlerden ötürü üstünün kapatılmasıyla, M.Ö 7-6 binlere doğru gelişen yerleşik yaşamın, neolitik dönemin, başlaması oldukça düşündürücüdür. Yüzbinlerce yıl klan formunda ve daha çok göçebe bir yaşam süren bu insanlar neden yerleşik yaşama geçti? Bu yerleşik yaşama geçişte bu kastik grupların etkisi neydi? Bu hakikatin farkında olan kadının tek kozu yerleşik tarım yaşamasına geçiş miydi? Daha sorulacak onlarca sorumuz olacaktır elbet. Ancak M.Ö. 7-6 bin ile başlayan neolitik dönemin M.Ö. 3000’lerde uygarlığa gebe kalması, tesadüf olmasa gerek. Bu noktayı bir çıkarsama ile açacak olursak; kastik katil grupların çeperinde kalan kadın öncülüğündeki klanların, zora dayalı yerleşik yaşama sığınmış olmaları ihtimal dahilindedir. Neolitik dönem ana-kadın tanrıçalığının otorite sayıldığı dönemin hem zirvesi hem de sonudur. Her ne kadar uygarlıklar ile beraber halen adı anılsa da etki gücü, söylem dışına çıkmamıştır. Toplum üzerinde erkeğin gücü ve hakimiyeti daha belirgin hale gelmiştir. Kadının yaratımlarını zor ve şiddet ile çalıp tamamen kendilerine mal eden kastik çetelerin, kendilerini somutlaştırdığı, ilahlaştırdığı şey de “uygarlık” olacaktı. Bu nedenle neolitik dönem, birçok açıdan devrim niteliğinde sayılsa da aslında Göbeklitepe’de yuvalanan sonrasında kendini “tanrı kral” olmaya hazırlayan avcı erkeğin tahakkümünün başlayacağı bir geçiş süreci olmuş gibi görünmektedir.
Şiddetin Sosyo-Psikolojik Tarihselliği
Bahsettiğimiz iki süreç arasında binlerce yıllık bir birikim, bir kültür söz konusu iken eskiye nazaran, daha hızlı bir geçiş sürecinin yaşanması oldukça düşündürücüdür. Uzaktan bakıldığında “erkeğin tarihsel intikamı” gibi de görünmektedir. Komün hayatı bu kadar iyiyse ve erkek de bu komün hayatında aynı süreçleri yaşamış ise bu zor ve şiddet, bu kıyım ve yok sayma pratikleri neden yaşandı? Kadın bu kadar kutsal ve hayati bir varlık iken musakaddimler neden ortaya çıktı ve bunda kadının payı var mıdır?
Tarihselliği ile beraber insan zihni, olanın/olması gerekenin dışında da seyreden bir akışkanlığa ve derinliğe sahiptir. Her tarihsel sapma aslında bir etki-tepki olayıdır. Hiçbir durum, olay ya da olgu tek yönlü değildir. Yaşam nasıl ki aklımızın alamayacağı milim milim şeylerin etkisi altında ise, insan ya da toplum yapısı da aynı etki/etkileşimin altındadır.
Kadının tarihsel olarak ikinci plana itilmesi, erkeğin ön plana çıkarak her alanda bir “tek”el haline gelmesi de bununla bağlantılıdır. Gelişen tarihsel ve sosyal sürecin insan zihninde birtakım değişimlere neden olduğu açıktır. Bu değişimi en hızlı ve toplumsal olarak ele alırsak negatif yaşayan da erkektir. Bu konuda belki de en fazla bilinen teori Darwin’in teorisidir. Teorisini doğal ve cinsel seçilim üzerine kuran Darwin’in ilginç tezleri vardır. Doğal seçilim; adından anlaşılacağı gibi doğada güçlü olanın hayatta kalacağı ve güçlü olma durumu üzerine oluşturulan tezdir özetle. Diğeri de her iki cins arasında yaşanan iş bölümü ve cinsel tercih üzerine kurulur. Her ne kadar eleştirdiğimiz yanlar olsa da Darwin, şiddetin ortaya çıkışı konusunda ipuçları vermektedir.
Bilindiği üzere doğadaki eş seçiminde başat olan kadındır. Bu tüm canlı türlerinde (istisnalar olabilir) bu seyirde gelişir. Doğal toplum sürecinde de (antropolojik ve güncelde ayakta kalan doğal kabilelere baktığımızda) kadın ve erkek arasındaki ilişkinin bu şekilde ilerlediği görülecektir. Doğal toplumda, günümüz aşk efsanelerinin aksine, belirleyici olan klanın güçlü bir şekilde soyunu sürdürmesi ve hayatta kalma düşüncesi olduğu için, kadın klan içerisinde en güçlü ‘erkeği’ tercih eder ve onunla cinsel ilişki yaşardı. Bu durum, salt toplumsallık ile de ifade edilemeyecek kadar eski, ilk canlının hatta evrenin oluşumuna kadar giden bir özsavunma refleksidir. Milyonlarca yıl mutasyonlar halinde ayakta kalmaya çalışan ilk canlıların genlerle aktardığı, biyolojik bir savunma güdüsünün toplumsallığa yansımış hali gibidir. Bu nedenle de doğal toplumun cinselliğe yüklediği anlam ile günümüz dünyasının yüklediği anlamsızlık arasında “hayat” farkı var demek yanlış olmayacaktır.
Darwin, bu seçilim sonucunda erkekler arasında rekabetinin başlığını vurgular. Ancak ne oldu da doğal olan bu seçilim kadının sonunu getirdi? Kuşkusuz bu uzun bir araştırma konusudur. Ancak ön açıcı olması temelinde özetlersek;
Her canlı gibi insan da doğduğu çevre ve coğrafyanın etkileri ve verdikleri ile şekil alır, gelişir. Öğrenme dediğimiz süreç, salt verilenin dışında, gözlem yapma, deneyimleme ve “tabula rasa” (boş levha) teorisinin tersine, canlının kendi içsel bakışı ve genlerle aktarılan özelliklerin etkileri gerçekleşen çok giriftli, kompleks bir durumdur. Doğal toplumda gözünü açan çocuklar da klanın değerleri ve içsel dünyası ile doğar ve gelişir. Toplumsal iş bölümünün burada büyük payının olduğu yadsınamaz. Erkek, genel olarak kadına nazaran fiziki yapısı farklı olduğundan, görece daha güç ve zaman (analık özelliğinin kadının zamanını daraltmasından) gerektiren iş bölümü ile sorumludur. Güvenlik ve beslenmenin bir bölümü onun görevidir. Kadın, doğuran (hayat veren), her ay kanayan ama ölmeyen, bitkileri tanıyan ve ondan hem şifa veren hem de besleyen olduğu için daha başka bir mertebeye taşınır. Ki doğa ve kadın arasında kurulan bağ, insan zihnini böyle şekillendirmiştir. Kadının neredeyse metafizik güçle doğduğunu ve yaşama da bu şekilde dokunduğunun anlamına kavuşan erkek için, kadın tarafından seçilmek bir gurur ve kutsallık meselesi olmalıdır.
İlk büyük rekabet ve bundan başarılı çıkmanın verdiği güç motivasyonunu erkeğin bu konuda yaşadığı söylenebilir. Bu seçilme halinin, diğer dönemlerde karşımızda “kurban töreni” olarak çıkması ihtimal dahilindedir. Birçok mit ve efsanede dile gelen bu “kurban etme” törenlerinde ana tanrıça (alfa kadın) ile yıllık bereket şölenlerinde (İnanna ve Dumuzi akla gelsin) cinsel ilişki yaşadıktan sonra, erkeğin adak olarak seçildiği bilinir. Bunun sosyolojisini yapmak ayrı bir araştırma konusu olsa da birkaç cümle ile değerlendirme yapmak gerekirse; buradaki kurban törenlerine, anakronist bir bakış açısıyla bakmak yanıltıcı olabilir. Erkeğin kurban edilmesinin birçok nedeni olabilir. Ancak ilk akla gelenler; erkeğin kutsal birleşme sonrasında doğacak çocuk ile tekrardan (reenkarnasyon ya da don değiştirmek) dünyaya gelmesi inancı; bir diğeri ise kadının, erkeğin bu “seçilme” olayından sonra kendini bir güç olarak görmesinin ve iktidar olmasının önüne geçmesidir. Buradaki kurban etme olayı sembolik de olabilir. Kan ve bereket arasındaki bağ tarihsel olarak bilinmektedir. Bir ritüel olarak gerçekleşip, vücudunun herhangi bir yerinden toprağa kan bırakılması da olasılık dahilindedir. Elbette bunlar sadece konu bağlamında ufak dokunuş minvalindedir. Daha geniş araştırma konusu olarak derin bir incelemeye ihtiyaç vardır. Ancak sonrasındaki aşamaları ve gelişmeleri düşününce de akla yatkın gelmektedir.
Av-avcı arasındaki hakim olma, tahakküm ve sonuç olarak “güçlü” olma düşüncesi, bunun psikolojik altyapısının oluşturulması açısından oldukça önemlidir. Bu aynı zamanda şiddetin ortaya çıkışının da temel nedenidir. “Güçlü olma” istemi, kendisinden daha zayıf olduğunu düşündüğü her varlık üzerinde tahakküm kurabileceği fikrini geliştirir. Ve bu fikir zamanla, öğrenilmiş şeylerin üzerine yeni öğrenmişliklerin de eklenmesiyle, örgütlü ve bilinçli bir davranışa, saldırıya dönüşecektir.
Bu nedenle de insan türünde, özelde kadına yönelik şiddet ile diğer canlılarda yaşanan şiddet arasında büyük bir fark vardır. Burada “insan da canlıdır” diye bir soru karşımıza çıkabilir. İnsan ve diğer canlı türleri arasındaki “ikinci doğa” farkını unutursak böyle bir soruyu sorabiliriz elbet. İnsandaki şiddet, bilinçli ve inşa edilmiş olan, iktidar olma düşüncesiyle gerçekleşirken; diğer canlılarda salt özsavunma ve de hayatta kalma güdüsü ile hareket etme söz konusudur. Özcesi; insan güdüsel davransa bu kadar şiddet düşüncesini geliştirmez-geliştiremez. Çünkü güdüler, yaşamsal ve doğal olanı ifade eder. Güdülerin tahribatı da tam olarak burada gelişir: iktidar olmak!
Ulus-Devlet Şiddetine Doğru
Kadın, ilk kastik katil şiddetten, günümüz ulus-devletlerin oluşumuna kadar büyük oranda pasif ve edilgen kılınarak her türlü şiddete maruz bırakılmış ve ne kadar can yakıcı da olsa iradesini kaybetmiştir. Doğal toplumdan kastik gruplara, ilk uygarlıklardan tek tanrılı dinlere, imparatorluklardan ulus-devlete kadar süren ağır ve sancılı bir süreçten bahsediyoruz. Bu noktada Sigmund Freud’un “uygarlık krizi” tezine başvurmak ön açıcı olacaktır.
Bu teze göre insan, uygarlığın (buna çevre, aile, ahlaki normlar vb. eklenebilir) ondan beklentileri ve kendi güdüleri, istemleri arasında kalarak, krizli bir kişilik yaşar. Bunu da nevrozlar yoluyla dışa taşır. Bastırılan enerjinin başka şekillerde açığa çıkma durumu. Açığa çıkan davranış ve düşünceleri de çeşitli tanımlar (bastırma, arınma, yüceltme, yön değiştirme vb.) ile açıklar.
Erkeğin, içsel olarak biriktirdiği enerjinin (öfke, nefret, öldürme ya da hükmetme isteminin) devlet ve daha sonra da ulus-devlet olarak neden karşımıza çıktığının ipuçlarını da burada görebiliriz. Yüceltme olarak adlandırdığı bu davranış biçimi, şiddetin toplum tarafından meşru hale gelmesinin açıklamasını yapmaktadır. Bu teoriye göre; kişi içinde biriktirdiği enerjiyi daha kabul edilebilir (öz olarak, kendinde duyduğu eksikliği, nefreti, öfkeyi güçlü olan bir nesne durumuna aktarma ve onun üzerinden kendini tatmin olayı de denilebilir) bir yapıya dönüştürerek rahatlama sağlar. Yani devlet dediğimiz olayı, erkeğin şiddet yüklü enerjisinin, daha meşru, kabul edilir bir yapıya dönüştürülmesi olarak tanımlamak, bu tez doğrultusunda mümkündür. Daha sonra da devreye girecek olan şey, aynı yansımayı toplumun her alanına yaymak ve içsel olarak yaşadığı “iktidardan düşme” ya da kadının onu tekrardan “seçilmiş” (Gılgameş miti misali) kişi haline getirmesinden duyduğu korkuyla bunun önüne geçmek olacaktır. Bunun için de Freud’un diğer bir tanımı devreye girmektedir: Yön değiştirme.
Yön değiştirme dediğimiz şey kısaca; asıl öfke duyulan şeyden ziyade enerjinin ya da şiddetin, daha zayıf olana yönelmesi ve orada görece yaşadığı tatmin olma hissidir. Bu tanım uygarlık krizi ile başlayan, oradan ulus-devlete evrilen, bin yıllar boyunca ezilen halkların ve kadınların yaşadığı ortak sorunların başında gelen, bir yönelim halidir. Etrafı kuşatılan birey, hakim olan ve ondan sürekli bir şey isteyen sistem karşısında sürekli ezilmişlik psikolojisi içerisinde, rahatsız ve huzursuzdur. O da tıpkı hakimiyeti altında olduğu yapı ya da düşünce gibi, kendinden güçsüz olana yönelecek ve kendinde olan enerjiyi oraya akıtacak; kendini “ezen” konumuna koyarak hareket edip, şiddet uygulayarak, rahatlama ya da tatmin yaşayacaktır.
Kadına yönelik devlet ve erkek şiddetinin ana nedeni de budur. Kadın toplumun en “zayıf halkası, (ezilen erkek, hatta başka hegemonlar tarafından ezilen devlet tarafından) “mülk”, “obje” olarak görüldüğünden, en fazla yönelinen kesim olacaktır. Burada en temel vurgu şudur; bu şiddet bir güç halinden ziyade bir güçsüzlük halidir. Devlet, güçlenmek için erkeği, erkek de incinen “egosunu” telafi etmek için kadını ezer. Hepsinin temelinde de “güçsüzlük” hali mevcuttur. Çünkü güçlü olduğunu sürekli ispat hali aslında en derin zayıflığın göstergesidir. Şiddet olaylarının en fazla sömürge altındaki ülkelerde ve toplumlarda yaşanması da bunun somut ifadesidir. Hegemon olan da var olan gücünü korumak için, daha sinsi ve daha derin bir izahati gerektiren uygulamaları yapmaktadır. Bu da başka bir şiddet türüdür.
Uygarlık sorunsallığı dediğimiz şey 21. Yüzyıl bağlamında ele alınırsa; ulus-devlet ve onun ürettiği sorunsallıklardır. Bunun başında da kadın sorunsallığı gelir. Kadına yönelik şiddet ulus-devlet aşamasında son iki yüzyıl özelinde daha katmanlı ve derin hale gelmiş-getirilmiştir. 17. Yüzyıldan 21. Yüzyıla kadar devam eden bu süreçte kadının olmaması, ulus-devletin tamamen askeri yani erkek alanı olarak başlayan, yine bu erkeklerin kazanımlarına göre şekillenen bürokratik-siyasi merkezlerinin oluşması ile bağlantılıdır. Kadın tüm bu süreçler boyunca tamamen “özel alan” nesnesi olarak görüldüğü için, bu mantık, 21. Yüzyılda da değişmemiştir.
Şiddet, ulus-devlet ile siyasi, ekonomik, kültürel, sanatsal ve daha birçok alana yayılmış ve kadının, varolan ile bütünleşmesi bu alanlarda da ile sınırlandırılmıştır. Kuşkusuz bunun da yegane aracı hukuktur. Fransızların 1789 tarihli İnsan Hakları ve Yurttaşlık Bildirgesi’ndeki “insan” tanımı “mülk sahibi erkek” anlamına gelmektedir. Yine 1948 BM İnsan Hakları Bildirgesi’ndeki “insan” da tamamen erkeği ve onun haklarını tanımaya dönüktü. (buna Magna Carta’yı, Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi’ni de eklemek mümkündür). Bu bilindik örneklerin dışında, 17. Yüzyıldan itibaren gelişen ulus-devletlerin hemen hemen hepsinde hukuksal olarak “insan” derken kadın anlaşılmıyordu. Çünkü “insan”, erkek ile özdeş kılınmış. Bu nedenle de uzun yıllar ulus-devlet aklı ile şekillenen yazılı ve yazısız normlarda kadın yoktu. Elbette bilinçli bir tercih ve uygulamaydı. Çünkü kadın, “erkeğin (insanın) sadece soy sürdürme ve zevk verme aracıydı” bunun dışında başka bir misyonu yoktu. Yeni dünya, zaten erkek elinde olan sitemi, daha fazla erkekleştirdi; toplum militarize edilerek kadının aklı ve duygusuna da bu doğrultuda şekil verilmek istendi. Kısmi olarak da başarılı oldukları söylenebilir.
Negatif Bütünleşme ve Kadın
Tüm bu tarihi toplumsal anlatımlar aslında bugünü anlamaya, “ne”ye, “ne” ile mücadele edeceğimizin anlaşılmasına yöneliktir. Bir süredir gündemimize giren “entegrasyon” kavramını tartışıyoruz, anlam vermeye çalışıyoruz. Girişte kelime olarak anlamına değinmiştik. Özetle; parçaların oluşturduğu bir bütünlük olarak belirttik. Ancak tarihsel olarak da açımlamaya çalıştığımız devlet-toplum, kadın-erkek, kadın-toplum vb. gibi tarihsel ikilemlerin arasındaki makasın iyice açıldığı, neredeyse birinin diğerini yok edecek kadar nefret ve düşmanlık ile donatıldığı bir yüzyılın içerisinde yaşarken, bunun olurunu tartışmak, sistematize etmek ve örgütlemek kolay bir iş değildir.
Negatif entegrasyon, adından da anlaşılacağı üzere; iradi olarak gelişecek bütünlüğün aksine, var olan öznenin doğasına aykırı şekilde yapılan; günümüz literatürü ile dile getirecek olursak asimilasyonun bizzat kendisidir. Pozitif olan, “kendi” olarak, bütünün bir parçası haline gelirken, negatifte ise kendi olmaktan çıkma durumu söz konusudur; tamamen hakim olan “tek”in içinde erime ve bir süre sonra da yok olmasıdır. İnsanlık tarihi bu “yok” olmaların acı trajedileri ile doludur. Binlerce yıllık kadim kültürler, diller ve inançlar hakim iktidar ile “kendi” olarak bütünleşemediği, dışlandığı ve daha vahimi kıyımdan geçirildiği için bugün dünya üzerinde adları bile bilinmemektedir. Yaşayanlar elbette vardır. Ancak nasıl bir yaşam ve hangi kimlikle?
Kadın tarihi de tıpkı uygarlıklar karşısında her daim özsavunma pozisyonunda olan ya da ona teslim olan/olmak zorunda kalan halklar ile paralel ilerlemiştir. Hatta denilebilir ki kadınlar ezilen halklardan daha fazla ezilmiş ve yok edilmek istenmiştir. Bu ezme ve yok etme istemi en fazla ulus-devlet sisteminde pekişme yaşamıştır. Ulus-devlet, ilk uygarlıklar ile öz olarak aynı olsa da, daha koordine ve bürokratik bir yapılanmadır. Uzun süren iktidarsal savaşlardan başarı ile çıkan bu sistemde de kadının adının, yerinin olmaması şaşılacak bir durum değildir. Kendini üzerine inşa ettiği eril miras, bu sefer de “modernlik” adı altında en büyük silahını devreye koyacak; bunu da “bilim”, “hukuk”, “siyaset” vb. adına yaptığını söyleyerek kadınların, gençlerin ve halkların kabusu olacaktır.
Ulus-devletin bu çok yönlü saldırıların kadın zihni üzerinde yarattığı en büyük tehlike karşıtına yani erkeğe (düşünsel hatta bazen fiziksel anlamda) benzeşmesidir. Bunun için de eğitim başta olmak üzere diğer kurum ve kuruluşlarıyla canhıraş bir ideolojik ve politik saldırı yürütmektedir. Erkeği, yasaları ve toplumsal “ahlak” kuralları ve ekonomi olarak zaten kendine bağlayan devlet aklı, kadını da aynı mantık ile kendine bağlamaya çalışarak, karşında en fazla direnme gücü olan bir kesimi yok etmek, bu gücü ortadan kaldırmak istemektedir.
Negatif entegrasyon dediğimiz şey de bu nedenle, kadının önce kendi doğasına sonra da topluma yabancılaştırılması ile başlamıştır. Salt haklar yönünde atılan adımlar, doğası gereği, tarihin yıkıcı tekerrüründen başka bir anlam ifade etmeyecektir. Kadının olmadığı hiçbir hareket, düşünce ve eylem nasıl başarı sağlayamayıp, yok olduysa kadının olmadığı bir diyalog ya da entegrasyon süreci de başarı üretemez. Örneğin Rojava Devrimi’nin en büyük toplumsal dinamiği, kadın hareketinin öncülüğü ve kazanımlarıdır. Rojava halkı özelinde, Kürt Özgürlük Hareketinin en büyük deneyimi, kadın devriminin toplumsal değişim-dönüşümünde belirleyici olmasının açığa çıkmasıdır. Ve kuşkusuz taviz verilmeyecek bir konu varsa o da budur. Başarı ya da başarısızlık, kadının varlığı ya da yokluğu ile kesinlik kazanacaktır.
Nasıl Bir Entegrasyon?
Demokratik entegrasyon sürecini, “nasıl”ını tartışırken, devlet ile nasıl bütünleşeceği konusunun yanında; kadının ve toplumun öncelikle dağılan bedensel, düşünsel ve duygusal entegrasyonunu tamamlayarak, doğal ve demokratik bütünlüğünü tekrardan nasıl sağlayacağı konusunun da ele alınması elzemdir.
Bu bağlamda demokratik entegrasyonu irdelemek ön açıcı olacaktır. Demokratik entegrasyon, devletle olan müzakere sonucu onunla bütünleşme olarak adlandırılmaktadır. Ancak bu bilindik ya da bireysel yorumların ötesinde farklı bir bütünleşmeyi işaret etmektedir. Abdullah Öcalan bunu; “Ulus-devlet şu an asimilasyon uygulamaktadır. Oysa entegrasyon, asimilasyonun tersidir. Asimilasyon, ulus-devlet içinde erimeyi, çatışmayı yaratırken; demokratik entegrasyon kendi iradesiyle birleşmeyi yaratır. Asimilasyon, iki tarafın düşmanlıklarını büyütürken, demokratik entegrasyon barışı ve kardeşliği inşa eder” şeklinde açıklamaktadır.
Asimilasyon ya da demokratik inşa, önce zihinde başlar. Ve zihnin ilk toplumsal mayasını, pozitif olarak atan kadındır. Toplum sosyolojisi her ne kadar pozitif olarak ilk inşasını yapmışsa da bin yılları bulan fiziki ve zihinsel saldırılar durumu negatife doğru çevirmiştir. Ulus-devlet her şeyden önce “makbul vatandaş” yaratma amacını “makbul kadınlar”, makbul analar” “makbul bacılar” üzerinden gerçekleştirmiş. Kadın bu sistemde “fedakarlığı”, “vatanseverliği” ile yer bulmuş ve devletin bekası için nesiller yetiştirmiştir. Kendinden olmayan kadınlara ise tıpkı Osmanlı saray hareminde yürütülen akıl gibi, devletin ve iktidarın “malı” olup, istenildiği gibi yaklaşılmaktadır. 19. ve 20. Yüzyıl Kürt isyanlarında yaşanan vahşet bunun en somut örneğidir. Binlerce kadın tecavüze uğrayıp, öldürülmüştür. Binlercesi de emir-komuta zincirinde bulunanların yanına verilerek özünü bile unutacak hale getirilmiştir.
Kadın, savaşın sadece ganimeti değildir; amacıdır. Çünkü bir toplumu asimile etmenin en kolay yolu, o toplumun hafızasını, yani kadını yok etmektir. Kadının hafızası tarihtir, kültürdür; toplumun varoluşudur. Kadının hafızasını yitirdiği bir toplum, tüm kötülüklere açık, savunmasız ve yenilgiye mahkum bir toplumdur. Bu nedenle de ulus-devlet en fazla kadın zihni ve ruhu ile savaşmıştır. Hatta denilebilir ki en büyük savaşını bunun için vermiştir.
Bu nedenle, demokratik entegrasyon aşamasında ilk oluşturulması gereken toplumsal düzlemde kırılan, parçalanan, tabiri yerindeyse, darmadağın edilen bu tarihi bağların yeniden inşa edilmesidir. Bu inşanın öncüleri ve kurucuları da kadınlar olmalıdır. Asimilasyon, sadece bir dili, kültürü ortadan kaldıran bir uygulama değildir, en büyük icraatı cins asimilasyonudur. Asimilasyon en çok bu anlamda kadını, kadın sosyolojisine zarar vermiştir. Kadının aklını, bilgisini katletmiştir; her alanda eril saldırıya maruz bırakılmıştır. Açık veya örtük tamamen eril kodlar üzerinde inşa edilmiş ulus-devlet zihniyetinin kırılması, demokratik çizgiye çekilmesi, bahsettiğimiz bu kuşatmanın yok edilmesi ile ancak sağlanabilir.
Kadının özgürlüğü ile şekillenecek bir süreç olan demokratik entegrasyonun en önemli tamamlayıcısı olan ve militarist, cinsiyetçi ve dincilik gibi kalıplarla zedelenen toplumsal entegrasyon veya komünaliteyi tekrardan oluşturmak için önümüzde duran iki temel görevi başlıklar altında açımlarsak:
1-Cinslerin Demokratik Entegrasyonu
Doğanın ikilemler üzerinden değişim-dönüşüme uğrayıp çeşitlenip zenginleştiğini, toplumun da tıpkı doğa gibi, kadın ve erkek olgusu üzerinden form kazandığını vurgulamıştık. Bu iki olgu, bugün sahip olduğumuz tüm pozitif toplumsal değerlerin ana hücrelerini oluştururlar. Kadın ve erkek ikilemi çatışmaları ve uzlaşmalarıyla, toplumsal iş bölümü ve özsavunmasıyla yaşam içinde yeni bir yaşam kurmuşlardır. Bundandır ki en büyük toplumsal kırılma, bu iki olgunun, şiddet temelinde, zora ve baskıyla derin ayrışma yaşamasıyla başlamıştır. İkilemlerin bu anlamda birbirini yok etmesi (sapması), toplumu da bir sapmaya doğru sürüklemiştir.
İlk anlam arayışı sonucu insanlık, ikilemlerin yaşam için olmazsa olmaz olduğunu mitlerinde sık sık işlemiştir. Her tanrıça-tanrı bir “şey”i simgelediği için ölümsüzdür. Bazen mitlerde ölümün kıyısına geldikleri doğrudur ancak her bir parçası başka bir şeye dönüşerek, kendini tekrardan vareder. Mısır mitolojisinde geçen İsis-Osiris/Horus-Set miti bunun en yalın ifadesidir. İsis Mısır’ın kutsal tanrıçası, Osiris kral, Horus da onların çocuklarıdır (aslında Horus, Osiris’in yaşamsal döngüsünün canlı ifadesidir. Yani Osiris öldüğünde Horus başa geçer, Horus aslında Osiris’in kendisidir. Ve bu döngünün dengesini kuran da İsis’tir) Set ise kötü ve karanlık tanrı diye adlandırılır. Yani düşmandır. Ve Osiris ile arasında amansız bir mücadele vardır. Aralarındaki mücadelede Osiris ölür ve Horus babasının intikamını almak ister ve Set ile savaşa hazırlanır. Horus, Set’i öldürmeye çok yaklaşır. Ancak tanrıçanın çığlığı Horus’un Set’i öldürmesini engeller ve Set kurtulur.
Tanrıça, yaşamsal döngünün kurucusu olduğu için Set’in hayatta kalması gerektiği sırrına vakıftır ve onu yaşamda tutmak en önemli vazifelerinden biridir. Çünkü Set yaşamın antitezidir ve yaşam için onun mevcudiyeti, varlığı gerekir. Bu mevcudiyet aynı zamanda “kendi” mevcudiyeti, kendi varoluşlarının nedenidir. Tıpkı Zerdüşt inancındaki Ehriman ve Ahura Mazda ve onun İslamiyet’teki yansıması olan Habil ve Kabil’in evrensel bütünlüğü gibi. Her iki anlatıda da bu iki karşıtlık aynı annenin rahminden dünyaya gelir. Yani karşıtlık kardeştir, eştir, evlattır. Kadın, bir anlamda yaşamı doğurmuştur. Bu da doğal toplumun, en derin anlamsallığına sahip, “yaşam-ölüm-yaşam” döngüsüyle açıklanır. Yaşam bu evrensel yasa üzerine kurulmuştur ve bu yasaların yegane koruyucusu, bu gizin sahibi de ana-kadındır, anatanrıçadır. Erkek de bu döngünün tamamlayıcı unsurlarından biridir.
Cinsler arasına konulan tarihi düşmanlığın ortadan kaldırılması, tıpkı bahsettiğimiz bu yaşamsal döngüde olduğu gibi, insan doğasının ve toplumsallığının bütünlüğünün; günümüz açısından söylersek, demokratik toplumsal entegrasyon açısından olmazsa olmaz niteliktedir.
2-Demokratik Toplumsal Entegrasyon
Üçüncü doğa olarak da adlandırabileceğimiz bu süreç, doğa ve toplumun kendi içerisinde barındırdığı ahlaki, politik, etik-estetik değerleri, kadın ve erkek arasında kırılan dengenin tekrardan oluşturulup, komünal yaşam tarzının inşa edilmesi ve yaşatılmasıdır. Öze dönüş olarak da tanımlayabileceğimiz bu süreç, aynı zamanda demokratik modernitenin de çekirdeğini oluşturacaktır. Bu, yeni bir doğadır; birinci ve ikinci doğa arasında, iktidarlar tarafından oluşturulan yabancılaşma, birbirini yok etme ve erk olma düşüncesi-duygusunun, her anlamda, yerini demokratik ve özgürce yaşam amacına ve mücadelesine dönüşmesidir. Köklü ve kalıcı bir demokratik entegrasyon, toplumsal bütünleşme ancak bu şekilde sağlanabilir. Üçüncü doğanın demokratik niteliği ile her kesimi ortaklaştırması, söz sahibi kılması (irade) kendi dili, rengi ve kültürüyle yaşama amacı ve ideali, kadın öncülüğü ve özgürlüğü olmadan mümkün değildir. Bu nedenle kadının demokratik entegrasyondaki rol ve misyonu tüm ezilen halkların, inançların, gençlerin, çocukların, işçilerin, emekçilerin kendilerini bulacağı, demokratik ulusa giden yolda kilit noktadadır. Birbirine kırdırılan kadınların, erkeklerin, halkların ve inançların tekrardan bu coğrafyada kucaklaşmaları toplumsal entegrasyonun bir gereği ve en önemli amacıdır.
Devlet ile yapılacak bütüncül hukuk ile ortaklaşma da bu bahsettiğimiz toplumsal bütünleşmenin bir sonucu olarak açığa çıkacak bir husustur. Bu örgütlü demokratik yapı devleti buna çekecek, dönemin gerektirdiği yasal-anayasal düzenlemeleri bu sayede gerçekleştirilecektir. Bahsetmeye çalıştığımız kadın sorunsallığının çözümü ve bozulan bütünlüğün ahlaki ve politik temelde yeniden inşası, tüm sorunların çözüm kapısını aralamaya zorlayacak olan itici güçtür. Tekrardan vurgularsak; bütüncül hukuk bağlamında adım attıracak olan yegane güç; kadınların ve diğer toplumsal kesimlerin örgütlü, bilinçli ve ortak mücadelesi, çabası ve ısrarı olacaktır.
Sonuç olarak;
Toplumsal bütünleşme, örgütlenme ve tekrardan modern bir öze dönüş, her zamankinden daha elzem bir eylem hali olarak karşımızda durmaktadır. Tüm bunların temelinde yatan ana nehir de kadının özgürlük yatağından akacaktır. Abdullah Öcalan, gerçek bir sosyalizmin kadın özgürlüğünden geçtiğini dün olduğu gibi bugün de vurgulamaktadır. 21. Yüzyıl demokratik sosyalizminin ön açıcı ve yürütücü gücü olan bu düstur, demokratik entegrasyonun pozitif yönde gelişebilmesinin mihenk taşı rolündedir. Kadının toplumsal özgürlük eğilimi ve ontolojik özellikleri, onsuz atılacak her eylem ve düşünceyi negatif kılacak bir tarihselliğe, hafızaya sahiptir. Ve kuşkusuz tarih bu derslerle doludur.
Yoruma kapalı.