“Ne kölelere layık bir barışı ne de mezarda bir barışı asla istemiyoruz”
Abdullah Öcalan
Tarihsel bir dönem için son viraja yaklaşırken, varlık ve tarih olarak devleti, toplumu ve demokratik entegrasyon sürecini araştırmak, anlamak ufuk belirleyici önemdedir.
Dünya siyasal sisteminin temel faktörü olan devlet, toplumların idare aygıtı olarak kendini konumlandırmıştır. Devlet nedir, toplum-devlet ilişkisi tarihte nasıl oluşur, hangi koşullarda başlar? sorularıyla sorgulamak hem dünü anlamak hem bugünün meselelerine çözüm olabilmek hem de geleceğe rota çizmek için gereklidir.
Sümerler ilk devlet olarak tarihe geçmiştir. Yaklaşık olarak M.Ö. 3000 yıllarına tarihlendirilir. Sümer devletini ve onu oluşturan süreci anlamak, o tarihten günümüze kadar gelen döneme projeksiyon tutmamıza yardımcı olacaktır.
Devletin inşasına varan sürecin ilk işaret fişeği olarak kadın-erkek arasında yaşanan yarılmayla dile getirilebilir. Henüz insanlık toplumsallığın başlangıç dönemlerinde iken tarihsel veriler kadının toplayıcılık yapan, çocukları büyüten, doğayla erkeğe nazaran daha uyumlu ve klanın oluşumunda doğal otoritesi olduğunu ve ana-kadının veya ana-tanrıça bilinci ile yönettiğini gösteriyor.
Erkeğin ise avcılıkta uzmanlaştığı görülmektedir. Hangi canlıyı nasıl avlayacağını, tuzak-pusu konusunda uzmanlaştığını, analitik yeteneğinin geliştiğini gösteriyor.
Ana-kadının doğurganlık özelliği, yaratıcı yanı olması, klanı içerisinde kutsallık ve tanrıçalığa kadar giden yolu yaratmıştır. Saygı ve bağlılık oluşturmuştur. Erkeğin avcılık ve savaşçı özelliği ise bulunduğu grupta güç arzusu ve hırs yaratmıştır. Ölme-öldürme koşullarının sonucu olarak bu özellikler baskın hale gelmiştir. Zaman içerisinde ana-kadın etrafındaki klanla avcı-savaşçı erkek grubu arasında çelişki derinleşir. Bir tarafta doğasıyla uyumlu ve toplumsal özellikleri yoğun ana-kadın ve klanı; diğer yanda güç ve savaşı yaşamın merkezine alan erkek grubu. İki taraf da doğru olanın kendileri olduğuna ikna olur. Bu yarılma tarihsel olarak toplumdaki ilk büyük problemdir.
Devlet ve Tarihi Sorunsallık
Sümerler ilk sistematik devlet olarak ortaya çıkmıştır. Özünde devlet olgusu derinleşen kadın-erkek çelişkisinin erkek lehine sonuçlanmasıdır. “Devlet erkek üretimidir” demek bütün tarihsel süreç göz önüne alınca haklılığını ispatlayan bir tespittir.
Tarihsel olarak devlete ilişkin ilk tespit bu olmakla birlikte konu daha geniştir. İkinci tespit; devlet sınır çizicidir, egemenlik alanlarının sınırlarını belirler. Devletin hakim olduğu toprak yani mülkiyetine çizdiği sınırlar kadar toplumun yaşamına yani kültür, ahlak, siyaset, sanata da sınırlar belirlemiştir. Hem fiziken somut hem de düşünce ve duyguda soyut sınırlar çizmiştir. Bununla birlikte tarihsel toplum bilinci bu sınırları aşmak için çaba vermiştir ve hayatın devamlılığını sağlayan da bu çabadır.
Devletin çizdiği sınırların doğal sonucu olarak içinde kalanlar olduğu kadar dışında tutulanlar da vardır. Dışında tutulanlara “yok” düşüncesiyle baktıkları için onlar “var”lık mücadelesi verirler. Sınır içinde olup dışarıya itilenler de olur; Ermenilerin Anadolu’dan göçertilmeleri gibi. Sınır içindeyken sınır dışı muamelesi görenler de olur; Kürt halkının varlığının yasal düzlemde kabul edilmemiş olması gibi.
Devlet toplum üzerinde mutlak iktidar, mutlak sınırlardır. Kendi sınırları içinde tutulan Türk halkı korkular üzerinden manipüle edilerek tarihsel gerçeğine yabancılaştırılmıştır. Laz, Pomak, Çerkez vb. halklar da sessiz-talepsiz kılınmıştır. Alevilik inancı düzen dışında tutulmak istendiği için İslamiyet içerisinde eritilmek istenmiştir. İslamiyet inancı ise iktidar endeksli tarikatlar ve güncel siyasete malzeme edilerek çürümeye götürülmüştür.
Demokratik Entegrasyon
Bunlar kabataslak şeklindeki sınırlardır. Bütün devletlerin sınırları vardır. Demokratik entegrasyonla kastedilen şey tarihsel devlet sınırlarını esneterek yola başlanmasıdır. Demokratik entegrasyon ana-kadının yarattığı toplum kültürünün somutlaşması için ortaya çıkarılmak istenen bir yol, bir başlangıçtır. Devlette demokrasi ilkesel kılınarak, devlet artı demokrasi yani tarihi devlet gerçekliğiyle tarihsel toplum gerçekliğinin bir arada yaşayabilmeleridir.
Bu tarihi çalışmada demokratik entegrasyon sürecinin gerekliliği ile ilgili geçmiş deneyimler güncel sistemin durumu, yaşanan savaşlar ve krizlerde birer sebeptir. Hannah Arendt; “Güç gücü yok eder ama yeni güç yaratmaz” der. Bu belirleme şöyle tamamlanabilir; “Silah gücü yok eder ama yeni iktidar yaratır.”
Toplumsal sorunlar güç kullanmak dahil birçok yöntemle çözülmeye çalışılabilir, fakat doğru yöntemle çözülmedikçe kanserli ur gibi büyümeye devam eder. Dönemsel tedavilerle yavaşlatılabilir veya ilaçlarla ağrı azaltılabilir; fakat doğru çözüm geliştirilmedikçe ölüm kaçınılmazdır. Toplumsal sorunların yarattığı ölüm, tarihsel yanı çok boyutlu ve derin yıkımlar yaratırlar.
Silahlar, sözün anlamsız bırakıldığı yerde konuşmaya başlar. Demokratik entegrasyon sözün anlam kazandığı ve kaybedenin olmadığı yöntemdir. Toplumun ölümden, düşmanlaştıran politikalardan, kaygılardan, korkulardan, ekonomik zorluklardan kurtulmanın ilk sağlam adımıdır. Özgür düşünce ve ifadenin zeminini güçlendirecek yasa ve hukukla hak aramanın ve bulacağına inanmanın zeminidir. Devlet ve toplum içine yerleşen, toplumsal gerçekliğine aykırı kişi ve kurumların zayıflatılmasıdır. Yıkıcı özelliklerin zayıflatılarak, pozitif yönlerin açığa çıkarılmasıdır.
1993’den günümüze Türkiye ile denenen demokratik entegrasyon süreçlerinde her defasında başarıya ulaşılmaması, karşılıklı çok büyük kayıplarla neden olmuştur. Can kayıplarının üzerine sosyal-ekonomik, toplumsal bilinç gibi ağır kayıplar yaşanmıştır ve çok şey kaybettirmiştir. O günlerden bugüne kalan şey tecrübedir; acıdan süzülmüş tecrübe. Eskiye dönmemin garantörü olması gereken tecrübe.
Dünya Deneyimleri
Dünyanın farklı coğrafyalarında benzer şekilde yaşanan silahlı çatışmaların çözümleri de Türkiye ile yürütülen demokratik entegrasyon sürecini kavramak için iyi birer kaynaktırlar. Ada ülkesi Britanya, İrlanda sorununu diyalog ve müzakere yöntemi ile çözmüştür. Bununla sadece siyasal bir sorun çözülmemiştir. Britanya dünyanın en güçlü devletlerinden biridir. Üzerindeki bu yükü doğru çözmeyi becererek sosyal, ekonomik, politik vb. alanlarda da güçlü olma iddiasını devam ettirmiştir. İrlanda sorununu mantık çerçevesinde çözmeyi başararak, toplumuna da sorunlarını demokratik yöntemlerle çözebileceğini göstermiştir. İrlanda sorunu çözülmemiş olsaydı İngiltere bugünkü güçte olabilir miydi? Veya yakın zaman önce bağımsızlık referandumu yapılan İskoçya halkı “hayır” oyu kullanır mıydı?
İspanya devleti hâlâ krallık ve cumhuriyetinin iç içe olduğu rejime sahiptir. Yıllarca iç savaş ve sorunlarla boğuştuktan sonra demokratik yöntemlere geçilmiştir. Katalonya ve Bask bölgelerindeki halkların özgürlük taleplerine yerel yönetimlerin güçlendirilmesi ve toplumsal hakların anayasal güvenceye alınması ile cevap vermiştir. Toplumsal sorunlar demokrasi ile çözüldüğü için bugün krallık değil cumhuriyet baskındır.
Güney Afrika halkları sadece o coğrafyada olmaları nedeniyle çok ağır bedeller ödemişlerdir. 1488’de Ümit Burnu’nun ‘keşfedilmesinin’ ardından Avrupa’dan Hindistan’a gemi ticaretinin önemli bir durağı olmuştur. İngiliz, Fransız, Portekiz ve Hollandalıların güç mücadelesinin alanı dönüştür. 1652’de Cape Town‘da Hollandalıların kurduğu küçük koloni zamanla çiftlikler inşa etmiş, İngilizlerin de koloniler kurmasıyla Güney Afrika halkı hem yeraltı kaynakları hem yerüstü kaynakları ile birlikte sömürülmüştür. Güney Afrikalı köle olarak çalıştırılmış, Amerika’ya köle olarak satılmıştır. Apartheid rejimi 1900’lü yılların son çeyreğine kadar devam etmiştir. Yaklaşık 30 bin Güney Afrikalı öldürülmüştür. Fakat sonunda yine sorun müzakereyle çözülmüştür. Nelson Mandela uzun yıllar süren mücadelesinde, 27 yıl cezaevinde kalarak Güney Afrika sorununu demokratik yolla çözmüştür. Varlığı inkar edilen milyonlarca Güney Afrikalının direnişi ve mücadelelerindeki ısrarın sonucunu haklarını almışlardır.
Tersi örnekler de mevcuttur. İsrail-Filistin sorunun yakıcı sonuçları bugün Gazze‘de yaşanmaktadır. Filistin halkının demokratik haklarının tanınması ve entegrasyon dışında kalıcı çözüm olmadığı ayandır. Dünyanın farklı yerlerinde de bu yönlü çatışmalar olagelmiştir; Filipinler, Nepal, Hindistan, Çin, Kolombiya, Meksika, Cezayir gibi.
Tarihsel toplum-devlet ilişkisinde yüksek gerilimli dönemler hep var olmuştur. Dünyanın her yerinde, tarihin her döneminde bu gerilimli ve çatışmalı durumla rastlamak mümkündür. Ortak akıl ve demokratik yöntemlerle çözüm yoluna girmeyi başaranların dünden daha iyi gelecekleri olmuştur. Bunun dışındaki yöntemler ayrılık, çatışma, yıkım yaratmaya devam etmiştir.
Ortadoğu birçok yönüyle dünyanın trafo merkezidir. Birçok iç ve dış nedenden dolayı yüksek gerilim yaşanmaktadır. Savaş ve çatışmalar sonu gelmeyen yıkımlar yaratmaktadır. Demokratik entegrasyon bu gergin zeminde başarı sağlayabilirse devrimsel etki yaratarak hem Ortadoğu’nun geneline hem dünyaya model olacaktır.
Her sorunun çözümü taşıdığı muhteva ve nitelikle orantılı olduğu için (Kürt sorunu gibi) kördüğüm halini almış bir sorun kısa, orta ve uzun vade şeklinde programlarla çözülebilir. Son yüzyıldır yaşanan olayların negatif etkileri inkar edilmeden çözümde yol alınabilir. Zoraki ne yasal ne de toplumsal bir hat tanınmadan negatif entegrasyon yaşamanın olumsuz sonuçları çok taraflı olmuştur. Pozitif entegrasyon çok taraflı kazanımlarla devreye girecektir. Yüzyıllık ulus-devlet gerçekliğine demokratik kurumları ve toplumuyla güç kazanacaktır. Devlet artı demokrasi ile ifade edilen formülasyonu yaşam bulması olacaktır. Demokrasi, devletin sınırları içinde yaşayan kesimlerin sorunlarını özgürce tartışarak çözme olanaklarının güçlendirilmesi olduğu gibi bugüne kadar bütünün parçadan güç alması olacaktır. Daha özgür bilim, edebiyat, sanat gibi alanları da kapsar.
Sonuç olarak; demokratik entegrasyon yeni bir dönemin kapısıdır. Her kesimin ortak geleceği için göstermesi gereken çabadır. Bütün sorunların çözümü değildir; fakat çözüm için alan inşasıdır. Özgür düşüncenin gelişerek toplum karşıtlığının gerilemesidir.
Yoruma kapalı.